Follow by Email

නිර්වාණ ධර්ම බ්ලොග් අවකාශය | Nirvana Dhamma BLOG

About this Blog | මෙම බ්ලොග් අඩවිය ගැන...

"මෙය “නිර්වාණ ධර්ම“ වෙබ් අඩවියට සමගාමීව ඔබ වෙත ලබාදෙන බ්ලොග් අඩවියයි! මෙසේ අවස්ථාවන් රැසක් තුලින් සත්ධර්මය කැටිකොට ලබාදෙන්නේ අතිශයින්ම බුද්ධිමත් සැබෑම මිනිසුන් වෙත පමණයි! ඔබේ ආගම ජාතිය කුලය තත්ව තානාන්තරය කුමක් වුවත් සැබෑම මිනිසෙක් ලෙසින් ප්‍රයෝජනයට ගෙන යහපත, සැබෑ සතුට, සැනසීම උදාකරගැනීම පිණිස “නිර්වාණ ධර්ම“ වෙතින් වෙන් වන අවකාශයයි!“
"This is the BLOG of "Nirvana Dhamma" web site which is Strictly for Human beings only! No matter what your status in this world is, No matter what you believes on, No matter what your religion is, Only matter is that whether you are a human being or not to gain the maximum benefits through all these efforts!"

Tuesday, January 19, 2010


This is my favorite object in the Cause & Effect theory among all the 12 objects.  Cause I understand clearly this object than the other 11 objects soon as I heard this.  And this object is highly helping me to understand the Four Noble Truth through this each moment I pass and I believe I can fulfill my achievement soon through this object call SALAYATANA (6 INSTITUTE) by realizing the Four Noble Truth soon.  So I write this article with the belief it will do the same for you all too.  This object is really easy to understand than other objects.  So make sure you concentrate on this while you read this and try to understand it better & better to complete your path to nirvana.    

What is Salayatana (6 institute)? What is the Cause of Salayatana (6 institute)? What is the Cease of Salayatana (6 institute)? & what is the path of ceasing Salayatana (6 institute)? This is another path to attain Nirvana?  So when you able to understand these four noble truths through Salayatana you will be able to attain Nirvana by following the Arya Path.  When Santayana is cease the rest of the objects call Passa, Vedana, Tanha, Upadana, Bawa, Jati, Jara Marana Soka Parideva Dukka Domanassa Upayasa like entire sufferings also cease.  So let’s try to understand this object clearly as the previous objects in cause & effect theory.

Let me explain the section of “What is Salayatana (6 institutes)?”
Mainly Salayatana can identify as 6 institutes call Cakkayatana (Visual - Institute), Sotayatana (Ear - Institute), Ghanayatana (Nose – Institute), Jivhayatana (Tongue – Institute), Kayatana (Body – Institute) and Manayatana (Mind – Institute).  Also it is known as 6 internal institutes and 6 external institutes but known again as 6 main institutes by taking them as 6 combine institute.  As an example Cakkayatana (Visual - Institute) & Roopayatana (Form – Institute), Sotayatana (Ear - Institute) & Shabdayatana (Sound – Institute), Ghanayatana (Nose – Institute) & Gandayatana (Fragrance Institute), Jivhayatana (Tongue – Institute) & Rasayatana (Taste Institute), Kayatana (Body – Institute) &  Pottabbayatana (Touches Institute) and Manayatana (Mind – Institute) & Dhammayatana (Thoughts / Feelings Institutes).     

There is a high important fact we should mainly understand at the beginning.  That is the DIFFERENCE between the 6 organs call EYE, EAR, NOSE, TONGUE, BODY & MIND and the 6 institute call Cakkayatana (Visual - Institute), Sotayatana (Ear - Institute), Ghanayatana (Nose – Institute), Jivhayatana (Tongue – Institute), Kayatana (Body – Institute) and Manayatana (Mind – Institute).  Because if we try to understand these 6 institute are same as the 6 organs we are misleading.  So as you know I never encourage you to mislead through any of these articles & you already know the reason for that also.  So your responsibility is for your own self understands the important facts clearly and my responsibility is explaining them clearly without misleading you all.

Then what is the difference?  What are these 6 institutes?
In Dharma as an example in Vibangaprakaranaya of Abhidamma Pitaka is the place to clear all these things.  So there this difference is mentioned through some questions & answers.        
“Is EYE equivalent to EYE - INSTITUTE? Or is EYE – INSTITUTE equivalent to EYE? (Is Cakku equivalent to Cakkayatana? Or is Cakkayatana equivalent to Cakku?)”    
EYE is EYE and it is NOT EQUIVALENT TO EYE – INSTITUTE & EYE – INSTITUTE is EYE INSTITUTE and it is NOT EQUIVALENT TO EYE (Cakku is Cakku and it is NOT EQUIVALENT TO Cakkayatana & Cakkayatana is Cakkayatana and it is NOT EQUIVALENT TO Cakku)!”
“Is EAR equivalent to EAR - INSTITUTE? Or is EAR – INSTITUTE equivalent to EAR? (Is Sota equivalent to Sotayatana? Or is Sotayatana equivalent to Sota?)”    
EAR is EAR and it is NOT EQUIVALENT TO EAR – INSTITUTE & EAR – INSTITUTE is EAR INSTITUTE and it is NOT EQUIVALENT TO EAR (Sota is Sota and it is NOT EQUIVALENT TO Sotayatana & Sotayatana is Sotayatana and it is NOT EQUIVALENT TO Sota)!”
“Is NOSE equivalent to NOSE - INSTITUTE? Or is NOSE – INSTITUTE equivalent to NOSE? (Is Ghana equivalent to Ghanayatana? Or is Ghanayatana equivalent to Ghana?)”    
NOSE is NOSE and it is NOT EQUIVALENT TO NOSE – INSTITUTE & NOSE – INSTITUTE is NOSEINSTITUTE and it is NOT EQUIVALENT TO NOSE (Ghana is Ghana and it is NOT EQUIVALENT TO Ghanayatana & Ghanayatana is Ghanayatana and it is NOT EQUIVALENT TO Ghana)!”
“Is TONGUE equivalent to TONGUE - INSTITUTE? Or is TONGUE – INSTITUTE equivalent to TONGUE? (Is Jivha equivalent to Jivhayatana? Or is Jivhayatana equivalent to Jivha?)”    
TONGUE is TONGUE and it is NOT EQUIVALENT TO TONGUE – INSTITUTE & TONGUE – INSTITUTE is TONGUE INSTITUTE and it is NOT EQUIVALENT TO TONGUE (Jivha is Jivha and it is NOT EQUIVALENT TO Jivhayatana & Jivhayatana is Jivhayatana and it is NOT EQUIVALENT TO Jivha)!”
“Is BODY equivalent to BODY - INSTITUTE? Or is BODY – INSTITUTE equivalent to BODY? (Is Kaya equivalent to Kayatana? Or is Kayatana equivalent to Kaya?)”    
BODY is BODY and it is NOT EQUIVALENT TO BODY – INSTITUTE & BODY – INSTITUTE is BODY INSTITUTE and it is NOT EQUIVALENT TO BODY (Kaya is Kaya and it is NOT EQUIVALENT TO Kayatana & Kayatana is Kayatana and it is NOT EQUIVALENT TO Kaya)!”
“Is MIND equivalent to MIND - INSTITUTE? Or is MIND – INSTITUTE equivalent to MIND? (Is Mana equivalent to Manayatana?
? Or is Manayatana equivalent to Mana?)”    
MIND is MIND and it is NOT EQUIVALENT TO MIND – INSTITUTE & MIND – INSTITUTE is MIND INSTITUTE and it is NOT EQUIVALENT TO MIND (Mana is Mana and it is NOT EQUIVALENT TO Manayatana & Manayatana is Manayatana and it is NOT EQUIVALENT TO Mana)!”
Sometimes there will doubt arise some person’s mind as they can’t find these hidden deep facts in the Abhidamma Pitaka.  And also giving the proof for everything will NOT help you if you cannot understand what is written here.  So everything is up to us.  We have our own mind to think and understand these facts whether they are right or false according to the Cause & Effect theory.
Worldly beings are using 6 organs to grab forms, sounds, fragrances, tastes, touches and feelings.  Also they behave with the ignorance & craving to attach these senses.  When we attach to these 6 senses or perceptions our 6 organs call EYE, EAR, TONGUE, NOSE, BODY & MIND turn into the 6 Institutes call EYE – INSTITUTE, EAR – INSTITUTE, TONGUE – INSTITUTE, NOSE – INSTITUTE, BODY – INSTITUTE & MIND – INSTITUTE! This is the procedure we create to live in this world & existence.  When we cease IGNORANCE these 6 Institutes is not there and they will again keep as 6 organs again.  And they never turn out to be 6 institutes again.  The EYE or Cakku will be same as it is EYE and the FORMS or Roopa will be same as it is FORMS.  When there is no attachment to these forms or eye with desire there will be no more institutes.  Institutes arise because of this attachment.        
Now let’s try to clear the word INSTITUTE or AYATANA in Salayatana.  Salayatana means 6 ayatana which gives the meaning 6 institutes.  The words ayatana can identify as Aya + Stana = Ayastana = Ayatana which means “the place of gathering”.  Ok if this is confusing to you all just get the word INSTITUTE.  What happen inside the INSTITUTES?  Definition for the INSTITUTE in the oxford dictionary is; organized body for promotion of science, education, etc.  So we get a clear meaning for INSTITUTE as an organization for promotion of something.  And even practically we know what basic purposes of institutes around the world are.  So I can use the word Institute to explain the word Ayatana.  Sala + Ayatana = Salayatana so there Sala means 6 and Ayatana means Institute.  Now you got a clear vision about the word itself.
When Worldly beings are ignorant they happen to organize things through special 6 organs in their body.  And there is a special process to continue this organizing activity.  Those 6 organs help for that organizing.   
Eye collects Forms… Ears Collects Sounds… Nose collects Fragrances… Tongue collects Tastes… Body collects Touches and Mind collects feelings or thoughts.  As long as these 6 organs of EYE, EARS, TONGUE, NOSE, BODY & MIND helps to this collecting activities or organizing things they become the place or the base for that organizing or collecting part.  As long as those 6 organs become the base for organizing and collecting part and as long as they become the place for that activities the 6 institutes arises.  As long as Ignorance & Craving is with us these 6 Institutes are also active INSIDE the 6 organs.  From the moment Ignorance is ceased these 6 Institute also become inactive and ceased while only the 6 organs are left with us as the empty base or places till we pass away.      
As mentioned above all of us are organizing things by collecting forms through eyes, sounds through ears, fragrances through nose, tastes through tongue, touches through body & feelings through mind.  And we die in our previous lives with the same hope to collect things through these 6 organs and that hope created a powerful energy call Karmic Energy to create the same 6 organs in a suitable way in this life.  As long as we are ignorant these 6 organs will be continuously giving the place by providing the chance to turn them into 6 institutes.  When ignorance ceases the creating energy for the next life’s 6 organs also ceased.  Then there will be no body.  That is why it is said the Greatest Arihat has the owner of his last body.
Even though the explanation goes like this we should clear more about these EYE, EAR, NOSE, TONGUE, BODY & MIND and the 6 institute call Cakkayatana (Visual - Institute), Sotayatana (Ear - Institute), Ghanayatana (Nose – Institute), Jivhayatana (Tongue – Institute), Kayatana (Body – Institute) and Manayatana (Mind – Institute).
The EYE, EAR, NOSE, TONGUE, BODY & MIND are constructed things through the 4 elements.
6 institute call Cakkayatana (Visual - Institute), Sotayatana (Ear - Institute), Ghanayatana (Nose – Institute), Jivhayatana (Tongue – Institute), Kayatana (Body – Institute) and Manayatana (Mind – Institute) are named Salayatana (6 institutes) are connected to the MIND as an internal part which cause to the existence.
These 6 institutes call Salayatana is what we should cease to abandon the existence.
When Nama Roopa (Magnetizing & Forming) is ceased this Salayatana (6 Institutes) also ceased according to the theory of “Nama Roopa paccaya Salayatanag - Nama Roopa niroda Salayatana nirodo (Magnetizing & Forming cause to 6 Institute – Ceasing  Magnetizing & Forming cause to cease 6 Institute).  So we should identify what are these created 6 Institutes & which institutes should cease.  When one become Arihat these 6 Institutes cease.  But EYE, EAR, NOSE, TONGUE, BODY & MIND are still remain.  But 6 Institutes ceased.  Then isn’t that mean the 6 Institute are different from the 6 organs call EYE, EAR, NOSE, TONGUE, BODY & MIND?  It is so simple to understand. 
There is a great example in Sri Lankan vocabulary to explain these 6 Institutes nicely.  But it won’t help you all much as you are not familiar with Sinhalese Language.  Anyway let’s take a common example to all of us where everyone can understand this easily.
There is a building.  And we identify it as just a building.  After few days banking team happen to buy the building and they started their banking inside the building without even changing the structure of the building.  But now we identify that building as a bank.  After few months the banking team left the building and another medical team starts their own work inside the building.  They too didn’t change the structure of the building.  But we identify the same building as a medical laboratory now.  After few months the medical team left the building and now the building use as a library.  Then we identify the same building as the library of that area.  Then library left and there is a super market now.  But now we call it super market & not a building.   Now what happen?  The building’s structure was same all these times and only the activities happening inside changed. 
When banking activities happening we identify the building as a bank.  When medical related activities happening we call it a medical laboratory.  When library works started inside the building we call it library.  When super market came we call it supermarket but not just a building.  How we happen to identify the same building by using many names such as a bank, medical laboratory, library or super market?  The activities happened inside the building cause to make a difference of the same building.  According to the activities doing inside the building we identify accordingly.  But the bank, medical laboratory, library or super market were not the BUILDING they just some institution happened inside the building.
I believe now you understand how 6 organs covert to 6 institute with the example we taken.  Anyway let’s clear it also.
EYE is the building.  It is just a building with nothing happening inside.  We start to use this building call EYE to organize desirable forms to be with them.  Now the empty building call EYE has become an institute which organizes desirable forms and which ignore non desirable forms comes against… etc...  EYE has converted to the EYE – INSTITUTE now.  When we have EYES we can’t ignore the vision we get.  That is so normal.  But what happen when we covert this vision into a LOOK as we convert our EYE into an EYE – INSTITUTE?  It is simply like this. 
We happen to see forms as we have EYES.  We converted our EYE into the EYE – INSTITUTE and happen to organize desirable forms.  All the related activities for that we do inside our EYE. We used to see forms and now we LOOK for desirable forms.  Now we LOOK with a hope to see desirable forms.  When non desirable non attractive forms arise we happen to ignore them.  We again have a hope NOT to see those non attractive or non desirable forms again.  Now just the EYE has become an Institute for some activities with DESIRE.  Also when forms arise against the desire EYE become an institute for HATRED or CONFLICT activities.  We start to collect things accordingly to use for desire or hatred by using our EYE.  When desirable forms are there we use our EYE to organize all the things accordingly.  When non desirable forms are there we use our EYE to organize thing against it.  We UES our EYE to do things accordingly and that’s how our EYE become an EYE – INSTITUTE.  We use that EYE – INSTITUTE to grab things in this world and entertain us in many ways.
Likewise all the other organs also become Institutes according to how we use them.  That is how we start to organize things accordingly inside EAR, NOSE, TONGUE, BODY & MIND and turn them into INSTITUTES.                      
Why we do that?  Because we feel the existence is fruitful.  Why we feel this existence is fruitful?  Because of Ignorance… ignorance make us to feel all the worldly things are fruitful and comfortable and also the existence is fruitful and valuable so we should grab those valuable forms, sounds, fragrances, tastes, touches & feelings as much as possible and we run after them.  With that hope we use our EYE, EAR, NOSE, TONGUE, BODY & MIND to grab what we want and we didn’t allow EYE, EAR, NOSE, TONGUE, BODY & MIND to be stay as it is.  We didn’t allow these 6 organs to stay as 6 organs anymore.  We use these 6 organs for many activities with ignorance and those 6 organs converted into 6 Institutes which work continuously to entertain our own self by fulfilling our hopes.     
The program of watching is happening inside the EYE - The program of listening is happening inside the EAR - The program of smelling is happening inside the NOSE - The program of tasting is happening inside the TONGUE - The program of touching is happening inside the BODY - The program of feelings is happening inside the MIND. Likewise 6 organs started some programs and become 6 institutes.  They become 6 institutes because we didn’t allow them to stay as the way they are.  We didn’t allow these 6 organs to just the way they are and we use them and we are still using them.  I believe you understand clearly what is Salayatana (6 Institute) now.  Better to revise these facts again & again to understand the dharma through your own mind. 
Now let’s clear again CAUSE for Salayatana (6 Institute).
Ignorance makes us to attach things.  Ignorance cause to create bonds with things which we feel we can’t live without those.  When we understand the difference between 6 organs and 6 Institute we happen to know that the ball of flesh & blood so call EYE or piece of flesh so call EAR are NOT the 6 institute call Salayatana.  When we attach with ignorance & craving we started some organization inside those things and they happen to become Institute as a result.
Worldly beings try to attach to attractive & desirable worldly things because of ignorance, craving and unawareness.  We never stop by just seeing a form.  We want to run behind what we saw if it is a desirable form and we keep looking for such forms.  We never stop by just hearing a sound.  We want to run behind what we hear if it is an attractive sound and we keep listening to such sounds.  We never stop by just smelling a fragrance.  We want to run behind what we smell if it is a desirable fragrance and we keep smell the fragrances.  We never stop by just tasting a taste.  We want to run behind what we tastes if it is a desirable taste and we keep taste the tastes.  We never stop by just touching.  We want to run behind what we touch if it is so comfortable and attractive.  So we keep touching the feel the same.  We never stop by just feeling a thought.  We want to keep thinking about it and get the same attractive feeling and we keep thinking. 
We run behind all these forms, sounds, fragrances, tastes, touches & feelings just because we believe they are attractive, desirable, so fruitful, comfortable… etc… through our ignorance.  As long as we are with this ignorance we are with 6 institutes also.  As long as we create ignorance we create these Salayatana (6 Institute) also.  Likewise you can understand the cause of Salayatana (6 institutes).
So we already know what is Salayatana (6 Institute) and cause of Salayatana (6 Institute).  Now we understand that we can cease this Salayatana (6 Institute) too.
So let’s clear that too!
We already know now that EYE, EAR, NOSE, TONGUE, BODY & MIND are stay as it is when we become Arihat.  They are not leaving us till the greatest Arihat one pass away.  So we should cease the Salayatana (6 Institute) which arise in each moment we pass till we cease all the Salayatana (6 Institute) when become a greatest Arihat.  Even though one becomes an Arihat the vision, listening ability don’t cease and they are still with the greatest ones.  But as the ignorance cease they are not using for the ignorant activities anymore and they are not becoming to institute anymore.  That is why we say a greatest Arihat cease Salayatana (6 Institute).  What happen when we cease Salayatana (6 Institute)?  When we attach to worldly things with many hopes we create stress.  But still we are not ready to give up things which create stress and we still attach to them by thinking they are fruitful.  We are trapped with worldly things which are not the way we want and create sufferings and guide us to become so destitute in this existence.  We are trapped because of the illusory idea created around that suffering by giving the feeling of attractive, desirable, comfortable etc.  But somehow at the end we gain nothing but suffering.  So this illusory layer call attractive or desirable close the truth.  As we can’t see the truth we can’t find what these 6 institutes are and also we can’t identify them as useless things.  That make us to trap more & more and stuck with the same illusion and we are running after it with the thought of fruitful.  This is how Ignorance causes to Salayatana (6 Institutes).           
“Avijja paccaya Sankara Avijja Sampraukta (Ignorance cause to Do actions and relate the ignorance), Sankara paccaya Vinnanang Sankara Sampraukta (Do actions cause to Consciousness and relate the Do actions Sankara),  Vinnana paccaya Nama Roopa Vinnana Sampraukta (Consciousness cause to Magnetizing & Forming and relate the consciousness), Nama Roopa paccaya Salayatana Nama Roopa Sampraukta (Magnetizing & Forming cause to 6 Institute and relate the magnetizing and forming)”  this is how 6 Institute applying / relate with Ignorance, Do Actions, Consciousness, Magnetizing & Forming.  The 6 institute are always with these 4 objects and there no institute which not related with these 4 objects.  Then what happen when cease of   Salayatana (6 Institutes)?  All these 4 objects call ignorance, Do actions, Consciousness, Magnetizing & forming also cease.  
Salayatana (6 Institutes) are not something stay for long period.  As the ignorance we create this Salayatana (6 Institutes) also in this very same moment.  They just happen to arise with ignorance and vanish.  But it is happening so quickly that we can’t imagine that such a system is happening.  As much as we cease this ignorance we understand how worldly beings are attach with these Salayatana (6 Institutes) and run behind bundle of suffering by letting them self to drop into destitution.   When we completely cease the ignorance we cease this Salayatana (6 Institutes) also.  And there will be no more creating of Salayatana (6 Institutes).  Cease of Salayatana (6 Institutes)!
Now we should understand the path of ceasing Salayatana (6 Institutes)!
We should understand what is Salayatana (6 Institutes)… we should realize that these Salayatana (6 Institutes) are not fruitful at all.  We should get rid of Salayatana (6 Institutes) by knowing the cause of Salayatana (6 Institutes).  If we don’t know the cause we can’t get rid from cause.  So we should realize how useless is this existence and we should realize the comfort we gain through non attachment.  If we able to realize it in this way we have seen the path of ceasing correctly by realizing the danger of cause & effect and by understanding the comfort of no effect by ceasing the cause.  That is the Eight Fold Path and when we follow that path we able to cease the Salayatana (6 Institutes). 
We feel forms, sounds, tastes, fragrances, touches & feelings so attractive because of our ignorance & craving.  That is the nature of unawareness.  As long as we have that feeling we are filled with stress.  We enjoy when desirable things happening to our lives as the way we expected.  We filled with pleasure and happiness and we try to keep continue the relish we delighted.  But those just exist for a while and vanish.  And we start worrying...  We start suffer…  We become stressful… We put our maximum effort to find the same pleasure again… we become so tired… but we never give up… we keep continue the same activity and we never know when we die & born again… it is the existence happening throughout all these uncountable years and we still do the same thing without knowing or knowing.  But we couldn’t keep the Salayatana (6 Institutes) which we created in our past lives throughout this existence for the same purpose.  And still we are not able to keep the same Salayatana (6 Institutes) with us for this purpose.  We couldn’t keep the joyful moments with us which we happen to be with these Salayatana (6 Institutes) and we are still not able to do so.  So there is no use of talking about future as even in the future we gain the same results.  That is the nature.  That is the truth.  Not only the Salayatana (6 Institutes) we even not able to keep the 6 organs call Eye, Ear, Nose, Tongue, Body & Mind as the way we want.   
All these things brings sufferings, stress and uncomfortable and also make us so tired and allow us to keep walk in the same path with ignorance filled with many hopes for future.  And we drag to the existence unknowingly.  This is the critical effect of Salayatana (6 Institutes).  If we need truly a better effect than this effect we should cease Salayatana (6 Institutes) and find the real comfort.  As much as we cease Salayatana (6 Institutes) we gain comfort for that extent.  When the Salayatana (6 Institutes) fully cease we gain the full comfort.  These things should understand by your own mind & knowledge.   
Likewise all the sufferings, stress, uncomfortable feelings, exhaust etc… everything vanish with the cease of Salayatana (6 Institutes).  All the flames extinguish and feel cool.  That is the Nirvana we should see.  You should see this through your own mind how cool it is to be free from all the burnings.  That is the Nirvana you should see through your own mind.  That is the time you see what nirvana is.  You saw Nirvana through the knowledge of dharma.  Through understanding of Dharma you saw what Nirvana is.  Now you USE the greatest Eight Fold Path to walk to the Nirvana which you have already seen.  You are not an idiot anymore who find an unseen thing in the darkness.  You have seen already what you want.  You have already seen what Nirvana is.  Now it is just a matter of time to realize what you have already seen.  As you have already seen how much comfort you can gain through the Nirvana you wanted to feel it & realize it by your own self as soon as possible.  Now your words, body & mind act accordingly and you use them to achieve what you have already seen.  No one can walk to an unseen Nirvana.  When Understanding of Dharma converts you to an Arya Disciple you walk to crystal clear target.  There are no cause to mislead or misguide or lost on the middle of the path when you have this understanding.  No one can say your target should be like this… like that… and you should do in this way or that way to achieve it.  You have already seen what your target is and now you just walk to realize it by your own completely.  And when anyone else says it is not that it is like this or something else you have no reason to be doubtful as you realize it by your own self.  Your target is so clean & clear for your own self.  That target is not shown by someone else or not through a description of someone else. 
When the Arya follower have this understanding of Dharma and seen his or her target call Nirvana their mind so rarely goes behind the worldly things.  That is also slowly vanishing when they keep continue the path for their target straightly by concentrating on the target call Nirvana.  As much as we concentrate our target of Nirvana which we have already seen the pleasure we gain through worldly things also vanishing up to that extent.  We get rid of desire, hatred, and ignorance up to that extent.  That is the uniqueness in this greatest Eight Fold Path.  When we start to follow it with the better understanding we never lost in the middle.  We achieve what we want in each step.  It is just a matter of time and we don’t have to put extra effort to run faster to our target. 
So that is why it is important to remind the evil effect we gain through Salayatana (6 Institutes) & comfort we gain through by ceasing Salayatana (6 Institutes).  Always we should be able to strongly remind the comfort of nirvana which we have already seen and then we able to achieve it fully by gaining the complete true comfort.  When the mind is so into Nirvana that mind complete the Eight fold path and that is the same path of ceasing Salayatana (6 Institutes).   

So I found some places written as the 6 organs are the Salayatana (6 Institutes).  There is no difference between these two.  But if we agree with that view isn’t that mean we believe that the greatest Lord Samma Sambuddha & greatest Arihats also have Salayatana (6 Institutes)?  Because they had 6 organs call Eyes, Ears, Tongue, Nose, Body and Mind.  And they even experience forms, sounds, fragrances, tastes, touches & thoughts or feelings thorough those 6 organs.  So if someone try to explain that there is no difference between these 6 organs and Salayatana (6 Institutes) he is fully covered with ignorance and those who believe that also are ignorant. 
The blessed ones already cease Salayatana (6 Institutes).  There is no cause to become an Arihat without ceasing Salayatana (6 Institutes).  Salayatana (6 Institutes) MUST cease to become an Arihat or attain Nirvana.  So how anyone can explain that there is no difference between these 6 organs & Salayatana (6 Institutes)?  The blessed ones have these 6 organs as long as they live… so what we should understand clearly is we should cease the Salayatana (6 Institutes) which associate these 6 organs.  It is important to understand these dharma facts through your own mind as no one will be able to misguide you again.  if you misguided in this path you lose your own freedom and you will not be able to become your own savior and the reason for that is not anyone else but you only.    
Anyone can tell anything.  Anyone can tell their own views and it is not much difficult to find a topic in this universe to become popular with a topic by adding their own views.   And to tell one’s own views there were no restriction and still no restriction and even in future there won’t be any.  So it is YOU should understand by your own self before depend on such views which arise in your own mind how is your view matching with the cause & effect theory.  I too can write many articles with many views of mine.  I too can force you that this is the only truth which you should & you must believe me.  But what is the benefit YOU & I gain through it?  We will sink more & deeper into the ignorance and there will be no coming back. 
Buddhism is the eternal TRUTH in this Universe.  And we can find all the main theories in these teaching.  In Buddhism we are allow to apply all the theories practically to achieve the truth by our own self.   If we couldn’t understand the theories we will NOT be able to apply them correctly.  We should understand that through our own mind and as the effect to that cause we will be able to realize the truth.  As we know Lord Samma Sambuddha also said don’t just accept because he is saying it.  Revise it through your own mind and understand it by your own.  Then only we able to understand what others say… whether they are telling the truth or not we can realize it by our own self.  So my friend, simply you have your own level of intelligence.  Get the maximum benefit out of it.  It is really useless to allow your mind to become a slave of someone else’s views and beliefs.  Don’t afraid to THINK.  There is no one to punish you or me for THINKING.  If you argue for your own freedom with the pure intention to know the truth and become your own savior you will not drop to hell.  You will now gain more suffers.  As Buddhism is the eternal truth it is not possible to defeat through arguments & views.  But it is not a teaching which says don’t argue accept as said.  It will be really helpful for you to identify the difference. 
BUT you should understand FOR WHAT YOU ARGUE.  One should argue to find his or her own freedom and become own savior.  One should argue with the pure intention to clear the confusions and find the correct path to freedom.  Free from this endless sufferings.  If one is arguing to show off… or to defeat the truth and highlight his or her own view… or to defeat Buddhism or another religion… or to down the other person whom not able to prove the truth with proof… that one is in really ignorance.  When it comes to the arguments we should identify our aim.  This is a world which is not the way we want.  Through the pleasant things and through the unpleasant things we only able to gain nothing but suffering… and as a result we all are so destitute.  So do you believe it is a perfect wining by defeating one destitute person and become another destitute person?  Don’t you feel it is a poor attempt to become the top destitute person among the destitute crowd as we all are destitute?    So we should understand this small truth.  And we should work out to rescue from this destitution.  The decision to become destitute person or not is up to our own selves.  We should think openly out of the frame to get the decision.    
So through all the above facts we already know what is Salayatana (6 Institutes) and what is the cause of Salayatana (6 Institutes).  And also we know cease of Salayatana (6 Institutes) and the path to ceasing Salayatana (6 Institutes).  And when Salayatana (6 Institutes) cease we attain nirvana and that also get cleared through the above facts.  So the path to cease Salayatana (6 Institutes) is Eight Fold Path and when we follow the path with understanding we able to cease Salayatana (6 Institutes) and attain Nirvana at the end.
We should understand how to follow the Eight Fold Path through Salayatana (6 Institutes).  When we understand one thing and we able to compare it with the Four Noble Truth we are improving nothing but Eight Fold Path.  You already know this fact well.  I explained this Four Noble Truth under the topic of “Ignorance” as suffering, cause of suffering, cease of suffering & path of ceasing sufferings.  And then we understood the Four Noble Truth of Sankara (Do Action), Consciousness, and Magnetizing & Forming and how we can attain Nirvana through them.
When we understand Salayatana (6 Institutes), Cause of Salayatana (6 Institutes), Cease of Salayatana (6 Institutes) & the path of ceasing Salayatana (6 Institutes) we happen to understand the four noble truth of Salayatana (6 Institutes) and here we found a way of attaining Nirvana through Salayatana (6 Institutes).
So when you remind the evil effect of Salayatana (6 Institutes) and the comfort you can gain through by ceasing Salayatana (6 Institutes) you can identify the Salayatana (6 Institutes) on the spot.  Then you are able to achieve the true result through a true path by thinking a true way.  The true result is Nirvana.  Nirvana is NOT something we achieve after the death.  It is something we can realize in this very same moment.  Your level effort to achieve this peace will take you to the result ultimately.  Don’t forget that all of us are so unclean and that happen throughout these uncountable years up to now.  We are covered with defilements which have done through many lives.  As long as we delay the path to nirvana we are closing to the death.  We are collecting more & more dark rays as defilements.  We can achieve Nirvana in the very moment by cleaning our selves.  That is possible after few hours… or few days… or few weeks or few years or may be next life or with another Lord Samma Sambuddha.   We can delay it for many more lives too.  It is YOU who should decided what is the most suitable for yourself. 
We should cease the cause which gives the effect for another life of this existence.  That is why we all try to understand the Dharma and follow the eight fold path to attain Nirvana.  And why we do like this?  Because we already understood that there is nothing fruitful in this existence and we should abandon it.  We already understood how important to be free and become our own saviors. 
We experience happiness, worries, respect, disrespect, prosperity, poverty, profit, loses as a result of what we have already done in our previous lives in this existence.  We can’t change what we already have.  But we CAN change our next results.  Everything happens according to the CAUSE & EFFECT theory.  Whether to have another effect as a life or whether to end this existence is all up to us.  And we should understand these basic facts and make our decision wisely. 
When we realize the reality of Salayatana (6 Institutes) we understand even though the EYEs are with us we have no hope to look forms.  Even though the EARs are with us we have no hope to listen sounds.  We see forms… hear sounds but we didn’t convert our organs to institute.  Institutes are ceased.  For what we should see… for what we should listen… what to look or listen… what is there to attach… there are nothing fruitful to be with … so then why I should run behind those… I have no hope to test them… likewise many ideas to experience. 
As long as we believe Salayatana (6 Institutes) are fruitful we find no relaxation… we find dangerous desire… we feel keep wander in pleasure… we feel keep continue our 6 organs to organize worldly things accordingly… Lord Samma Sambuddha Said follow this path you find relaxation, you find no desire… you feel not to wander any more.  So we should improve our selves to follow the path more & more. 
I would like to give an example finally again to confirm your understanding.
We have Eye and there are forms.  But if we don’t feel any form as attractive or desirable we don’t attach to that form isn’t it?
If you are a person who goes to a office from house daily… or school may be… or to a shopping complex may be… anything… just imagine the road you use daily to go certain place.  Just imagine about a road you use daily to travel.
We see many forms in this road daily… we hear many sounds… we smell many fragrances… we taste foods from shops in this road… we touch tree or place or thing we like in this road… we feel all these feelings in this road.  However you use your 6 organs to grab & experience many things in this road.  Now try to remind everything in this road.  Do you remember all the grasses in this road?  Or do you remember the number of houses or number of shops in this road?  Do you remember all the tiny things happen in this road?  Yes you don’t remember many things in the road.  You already know the reason for it.  You already know why we remember few things and why we can’t remember few things.       
Even though we have Eyes and even though there are Forms we did not convert our EYES in to an Institute to see the form which we are not attracted to.  We didn’t try to covert our Ear into an institute to listen the sounds which we are not attracted to.  If you happen to see your favorite actress or actor in this road will you happen to forget that scene? Or if you happen to smell something badly in a place of this road daily will you be able to forget that place or smell?  Likewise we are not allowing our 6 organs to stay as it is and covert them to Salayatana (6 Institutes).  Likewise you even can understand through this example how Magnetizing & Forming cause to Salayatana (6 Institutes) and how they are applying with the Salayatana (6 Institutes).
We behave to convert our 6 organs into these Salayatana (6 Institutes) when we feel something needful for us and fruitful for our existence by attaching to it and also we covert our 6 organs into these Salayatana (6 Institutes) when we disagree with the things coming to our way when we don’t like them.  We simply use them to attach & not attach.  If don’t feel anything fruitful by understanding there reality we never feel go behind them.  So now you know much about Salayatana (6 Institutes) through this basic introduction and I believe when you understand this very well you will be able to complete the path through Salayatana (6 Institutes) and attain Nirvana. 
Let’s bless together to all world all beings may attain Nirvana and be free from this endless sufferings!


පටිච්ච සමුප්පාදයේ අංග 12 අතරින් මා කැමතිම කොටස තමයි ‍මේ 5 වන අංගය වන සලායතන කොටස. මම කැමතිම අංගය වීමට මූලික හේතුව නම් අනික් අංග 11ටම වඩා හොදින් එකවරම මෙම කොටස අවබෝධ වීමත් සෑම මොහොතකම සලායතන තුලින් චතුරාර්ය සත්යල අවබෝධ කරගැනීමට පියවර ගැනීමට පහසුවෙන්ම මට හැකිවීම නිසාත් වේ. ඉතින් මම හිතනවා ඔබටත් එය ‍එසේම වේවි කියලා. මොකද අනික් සියලු අංගයන්ට වඩා මෙම කොටස ඉතාමත් සරලවම අවබෝධ කරගැනීමට අප සැමටම හොදින්ම පුළුවන් නිසා. ඉතින් හැකි උපරිමයෙන් ඔබේ මනස යොදවා මේ කොටස් අවබෝධ කරගෙන නිවන් මාර්ගය පූර්ණය කරගැනීමට වුවමනා කරන අවබෝධය ලබාගන්නා ලෙස ඉල්ලමි!

සලායතන කුමක්ද? සලායතන වලට හේතුව කුමක්ද? සලායතන නිරෝධය හෙවත් උදා නොකිරීම කුමක්ද? ඒ සලායතන උදා නොවීමට ගත යුතු පියවර හෙවත් සලායතන නිරෝධ මාර්ගය කුමක්ද? මෙන්න මේ කාරණා 4 හරියට වටහා ගත්තා නම් සලායතන මුල්කරගෙන වටහා ගන්න චතුරාර්ය සත්යඋය තේරුම් ගන්න හැකියාව ලැබෙනවා. අන්න ඒ ටික තේරුම් ගත්තා නම් උතුම් නිවන ශාක්ෂාත් කරගැනීමට යම් මගක් අනුගමනය කල යුතුද අන්න ඒ උත්තරීතර මාර්ගය මේ තුලින් අනුගමනය කරන්න හැකියාව ලැබෙනවා. එහෙනම් මේ උතුම් නිවන් මගක් යන්න වටහාගෙන සලායතනත්... සලායතන වලට හේතුවත්... සලායතන නිරෝධ කිරීමෙන් ලැබෙන ශාන්තියත්... ඒ සදහා අනුගමනය කල යුතු මාර්ගයත් වටහාගෙන සලායතන නිරෝධ කිරීමට කටයුතු කරන්නේ නම් ඒ ‍හේතුවෙන් ස්පර්ශ නිරෝධ වෙනවා. ස්පර්ශ නිරෝධ කිරීම හේතුවෙන් වේදනා නිරෝධ වෙනවා. වේදනා නිරෝධ කිරීම හේතුවෙන් තණ්හා නිරෝධ වෙනවා. තණ්හා නිරෝධ කිරීම හේතුවෙන් උපාදාන නි‍රෝධ වෙනවා. උපාදාන නිරෝධ කිරීම හේතුවෙන් භවය නිරෝධ වෙනවා. භවය නිරෝධ කිරීම හේතුවෙන් ජාතිය නිරෝධ වෙනවා. ජාතිය නිරෝධ කිරීම හේතුවෙන් ජරා මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාස ආදී සියලු දුක් රැස නිරෝධ‍ වෙනවා. මේ අකාරයෙන් සලායතන නිරෝධ කරගත්තා නම් දුකෙන් නිදහස් වීමේ මාර්ගය පෑදෙනවා. ඒ සදහා ඉහත කාරණා එකින් එක හොදින් විග්රීහ කරලා තේරුම්ගන්න ඕනේ.

මුලින්ම සලායතන හදුනාගනිමු!
චක්ඛායතන, සෝතායතන, ඝාණායතන, ජිව්හායතන, කායාතනය සහ මනායතන කියන මේ ආකාරයෙන් ආයාතන 6ක් මුල්කරලා සලායතන කියලා හදුන්වනවා. ඒ වගේම යුගල වශයෙන් එකට බැදුන කාරණා 2ක් එකක් වශයෙන් ගෙන ආයතන 6ක් පෙන්වනවා. චක්ඛායතන සහ රූපායතන එකක් වශයෙන් බැදුනා, සෝතායතන සහ ශබ්දායතන එකක් වශයෙන් බැදුනා, ඝාණායතන සහර ගන්ධායතන එකක් වශයෙන් බැදුනා, ජිව්හායතන සහ රසායතන එකක් වශයෙන් බැදුනා, කායාතනය සහ පොට්ඨබ්බායතන එකක් වශයෙන් බැදුනා වගේම මනායතන සහ ධම්මායතන එකක් වශයෙන් බැදුනා ලෙසින් යුගල වශයෙන් ගත්විට 6ක් වෙනවා. ආයතන 12ක් වශයෙන් ගන්නත් පුළුවන් අභ්ය න්තර සහ බාහිර ආයතන කියලා.

මෙහිදී අප අවබෝධ කරගත යුතු වැදගත් කරුණක් තියෙනවා. ඒ තමයි ඇස, කණ, දිව, නාසය, ශරීරය සහ මන යන ඉන්ද්රීදය 6හිත් ආයතන වලත් ඇති වෙනස්කම. මොකද මේ ඇස, කණ, දිව, නාසය, ශරීරය සහ මන ආයතන 6ක් කියලා ගත්තොත් එහෙම අප මේ කරුණු අඩුපාඩු සහගතව විසදා ගැනීමට උත්සාහගත්තා වෙනවා. ඔබ දන්නවා මේ කිසිදු ලිපියකින් ඔබට එවැනි අඩුපාඩු සහිත අවබෝධයක් ලබාගැනීමට රුකුලක් නොදෙන බව. එයට හේතුවත් ඔබ මේ වන විට හොදින්ම දන්නවා. ඒ නිසා මේ සියල්ල හොදින් අවබෝධ කරගැනීම ඔබ ඔබටම කරගන්නා යුතුකමක් වෙනවා වගේම ඒ සදහා උපරිමයෙන් සහාය දීම මගේ යුතුකම වෙනවා.

එහෙනම් මොකක්ද‍ මේ චක්ඛායතන කිව්වේ? ධර්මයේ නැත්නම් විභංගප්රබකරණයේ ආදී තැන් වල විග්රමහ වෙනවා මෙන්න මේ විදියට.
“චක්ඛු චක්ඛායතන වේද? චක්ඛායතන චක්ඛු වේද?” ලෙසින් ප්රබශ්ණයක් අහලා දෙන පිළිතුරක් තියෙනවා. “චක්ඛු චක්ඛු වේ චක්ඛායතන නොවේ. චක්ඛායතන චක්ඛායතන වේ චක්ඛු නොවේ”.
“සෝත සෝතායතන වේද? සෝතායතන සෝත වේද?” ලෙසින් එබදු ප්රපශ්ණයක් අහලා මේකත් විසදනවා, “සෝත සෝතවේ සෝතායතන නොවේ. සෝතායතන ‍ සෝතායතන වේ සෝත නොවේ”.
“ඝාණ ඝාණායතන වේද? ඝාණායතන ඝාණ වේද?” ප්රපශ්ණයක් අහලා ඒකත් විසදනවා. “ඝාණ ඝාණ වේ ඝාණායතන නොවේ. ඝාණායතන ඝාණායතන වේ ඝාණ නොවේ”.
“ජිව්හා ජිව්හායතන වේද? ජිව්හායතන ජිව්හා වේද?”, “ජිව්හා ජිව්හා වේ ජිව්හායතන නොවේ. ජිව්හායතන ජිව්හායතන වේ ජිව්හා නොවේ”
“කාය කායාතනය වේද? කායාතනය කාය වේද?”, “කාය කාය වේ කායාතනය නොවේ. කායාතනය කායාතනය වේ කාය නොවේ”
“මන මනායතන වේද? මනායතන ‍මන වේද?”, “මන මන ‍වේ මනායතන නොවේ. මනායතන මනායතන වේ ‍මන නොවේ”

අභිධර්මයේ ගැඹුරු තැන්වල සැගවිලා තියෙන මේවා සොයාගන්න බැරුව කුකුසක් ඇතිවෙන්නත් පුළුවන්. ඒත් සියලු සාක්ෂි සහිතව පෙන්වා දුන්නාත් ඔබට අවබෝධ කරගන්නට අපහසු නම් මෙහි ඇති ඵලයක් නැහැ. ඒ නිසා මේ කියන කරුණු කාරණා තම තමන්ගේ නුවණ මෙහෙයවා අවබෝධ කරගන්නට උත්සාහ කරන්න.

ලෝක සත්වයා ඇස, කණ, දිව, නාසය, ශරීරය සහ මන කියන ඉන්ද්රීාය 6ක් උපයෝගී කරගෙන රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ‍ස්පර්ශ, ධර්ම යන 6ත් සමග බැදී රැදී කටයුතු කරන්නේ අවිද්යාසව තෘෂ්ණාව නිසාමයි. අන්න ඒ විදියට බැදිලා රැදිලා ඒ ඒ දේවල් සමග කටයුතු කරනකොට තමයි ඉන්ද්රීකය 6 ආයතන 6ක් බවට පත්වෙන්නේ. එය තමයි ලෝක‍ සත්වයා ලෝකය භුක්ති විදින්න සකසා ගත් වැඩපිලිවෙල. අවිද්යාිව, තෘෂ්ණාව දුරු කලොත් මේ ඉන්ද්රීටය 6 ඉන්ද්රීඋය 6ක් විදියට ‍තියෙනවා මිසක් ආයතන 6ක් බවට පත්වන්නේ නැහැ. ඇස නැත්නම් චක්ඛු චක්ඛු ධාතුවක් ලෙසින්ම තියෙනවා රූප රූප ධාතුවක් ලෙසින්ම තියෙනවා. ඇසෙහිවත් රූපයේවත් ආශාවන් බැදීමක් නැති විට තමය් ආයතන තත්වය නැතිවෙලා යන්නේ.

අපි දැන් වටහාගන්න ඕන මේ ආයතන කියන වචනය. සලායතන කිව්වේ ආයතන 6 කියන එකටනේ ඒ නිසා ආයතන කියන වචනය අවබෝධ කරගැනීම වැදගත්. ආය + ස්ථාන = ආයස්ථාන = ආයතන. ඒ කියන්නේ එකතුවන ස්ථානය කියලා. නැවතත් පැහැදිලි කරනවා නම් ලෝක සත්වයා කාම ලොව සැරි සරන විට සම්බන්ධ කරගන්නා ස්ථාන 6ක් කය තුල දිස්වෙනවා. අවිද්යානව, තෘෂ්ණාව මුල්ක‍රගෙන එකතු කරගන්න කටයුතු කරන වැඩ පිළිවෙල මේ 6 කොටස මගින් සිදුකරලා දෙනවා.

රූප එකතු කරන්නේ චක්ඛු ඉන්ද්රීෙය නැත්නම් ඇස. ශබ්ද එකතු කරන්නේ සෝත ඉන්ද්රීඒය නැත්නම් කණ. ගන්ධ එකතු කරන්නේ ඝාණ ඉන්ද්රීපය නැත්නම් නාසය. ‍රස එකතු කරන්නේ ජිව්හා ඉන්ද්රීසය නැත්නම් දිව. ස්පර්ශ එකතු කරන්නේ ‍කාය ඉන්ද්රීලය නැත්නම් ශරීරය. දැනගැනීම් එකතු කරන්නේ මන ඉන්ද්රී ය නැත්නම් මනස. මේ විදියට 6 ආකාරයකින් එකතු කර ගැනීමේ වැඩ පිලිවෙලට ස්ථාන කරමින් කටයුතු කරන තුරු ආය + ස්ථාන හෙවත් ආයස්ථාන නැත්නම් ආයතන 6ක් පහල වෙනවා. ඉන්ද්රීුය 6 ඇතුලේ මේ ආයතන 6 පවත්වාගෙන යන්නේ අවිද්යාතව, තෘෂ්ණාව තියෙන තුරු පමණයි. මෙන්න මේ මුලාව සහමුලින්ම නැතිව ගිය මොහොතේ පටන් ඔය කියන ආයතන 6ත් නැහැ. ඉන්ද්රීතය 6 පමණක් ජීවිතය අවසාන වෙනකම් තියෙනවා.
ඉහත සදහන් කල පරිදි ලෝක සත්වයා ඇසෙන් රූප එකතු කරන්නත්, කණෙන් ශබ්ද එකතු කරන්නත්, දිවෙන් රස එකතු කරන්නත්, නාසයෙන් ගන්ධ එකතු කරන්නත්, ශරීරයෙන් පහස එකතු කරන්නත්, මනසින් දැනගැනීම් නැත්නම් ධර්ම එකතු කරන්නත් බලාපොරොත්තු ඇතිව පෙර භවයන් වල මිය ගිය විට බලාපොරොත්තු වලින් ජනිත කල ශක්තිය හෙවත් කර්ම ශක්තිය මතු භවයක සුදුසු පරිදි මේ ඉන්ද්රී්ය 6 නිපදවන බැවින් යලි මුලාව අත්නොහරින තාක් ආයතන 6ක් බවට පත්වෙනවා. මුලාව අවසන් කරන මොහොතේ පටන් මේ ආයතන 6 පහල කිරීමද නැති වන බැවින් මතු භවයකට ඉන්ද්රීිය 6ක් පහල කිරීමට ඇති ශක්තියද බිහි නො‍කරයි. ඒ හේතුවට ඵලය ලෙසින් මේ ශරීරය භව ගමනේ අන්තිම දේහය වන අතර මතු දේහයක් හට නොගනී. අන්තිම දේහ ධාරී කියලා අරිහතුන් වහන්සේලාව හදුන්වන්නේ මෙන්න මේ ‍හේතූන් නිසායි.

මේ ආකාරයට සලායතන ගැන විස්තර කලත් මේ ඇස, කණ, දිව, නාසය, ශරීරය, මන කියන ඒවායේත් චක්ඛායතන, සෝතායතන, ඝාණායතන, ජිව්හායතන, කායාතනය සහ මනායතන කියන ඒවායේත් වෙනස මොකක්ද කියලා තව දුරටත් හොදින් විමසා බැලිය යුතුම වෙනවා නේද?
ඇස, කණ, දිව, නාසය, ශරීරය, මන කියන ඒවා රූප ධාතූන්ට අයිතියි. සතර මහා භූතයන්ගෙන් උපන්න දේවල්.
මේ කියන ආයතන ‍හිත හා සම්බන්ධව අභ්යනන්තරයේ කොටසක් ලෙසින් තියෙනවා සසර ගමනට හේතුවන සලායතන ලෙසින්.
අපි අයින් කරගන්න නැත්නම් නිරෝධ කරගන්න ඕ‍නේ මොකක්ද? සසර ගමනට හේතුවන මෙන්න මේ කියන සලායතනයි.
එහෙනම් නිරෝධ වෙන්නේ කොහොමද නාම රූප නිරෝධ නම් සලායතන නිරෝධයි. “නාම රූප පච්චයා සලායතනං - නාමරූප නිරෝධා සලායතන නිරෝ‍ධෝ” දැන් මෙතැන “නාමරූප ප්රරත්ය.යෙන් සලායතන හැදෙනවා - නාම රූප නිරෝධ නම් සලායතන නිරෝධ වෙනවා”. දැන් අපි දකින්න ඕනේ හැදෙන සලායතන මොනවාද නිරෝධ වෙන සලායතන මොනවාද කියලා. අරිහත්වයට පත්වුණාම සලායතන නිරෝධයි. නමුත් ඇස, කණ, දිව, නාසය, ශරීරය පේන්නම තියෙනවා. නමුත් සලායතන නිරෝධයි. එහෙනම් සලායතන කිව්වේ ඇස, කණ, දිව, නාසය, ශරීරය නෙවේ කියලා සරලවම අවබෝධයක් ගන්න හැකියාව අපට තියෙනවා.
ලක්බිම පැරන්නන් අතර බොහෝම අපූරු උපමා උපමේය තියෙනවා මේ වටිනා ගැඹුරු දහම් කරුණු හදුනාගැනීමට. අපේ පැරණි බස් වහර නිකම් ආවාට ගියාට අර්ථ නැති කට වචනයන්ගෙන් යුත් දෙයක් නොවේ. ඒ සියලු වචන වල ගැඹුරු දහම් අර්ථ ගැබ් වෙලා තියෙනවා. මේ දහම් පිලිබදව යථාර්ථය හොයාගන්නට නම් අන්න ඒ කියන උදාහරණ උපමා තුලින් විමසා බැලීම ඔබටත් මටත් ඉතාමත් සමීප ලෙසින් මේ ගැඹුරු දහම් අර්ථ තිබී තියෙනවා නේද කියන හැගීමත් ඔබටම දැනෙන්නට පටන්ගනීවි.
ඔබගේ ආච්චිලා සීයලා නැත්නම් ඒ අයගේ පරපුරට අයත් පිරිස් කියනවා මේ ‍ ඇස, කණ, දිව, නාසය, ශරීරය කියන ඉන්ද්රීනය 5කින් හැදිලා තියෙන මේ කයට වචනයක් “ශරීර කූඩුව” කියලා. ඇයි මේකට කූඩුවක් කියලා කිව්වේ? මේක කූඩුවක් කරගන්න ඕනේ. එහෙනම් මේ කූඩුවත් එක්කලා ශරීරයට තියෙන සම්බන්ධතාවය අප විමසා බලන්න ඕනේ.

ඇයි ශරීරයට ශරීර කූඩුව කිව්වේ? ධර්මයට අනුවත් සලායතන නිරෝධ කලොත් මේ ශරීරය කූඩුවක් විතරයි. ‍දැන් මේ කාරණය විග්රමහ කරලා තේරුම් ගන්න අපට පුළුන් එතකොට සලායතනත් තේරුම් ගන්න.

අපි මෙ‍හෙම හිතමුකෝ වෙළදපොලෙන් කූඩුවක් ගෙනවිත් අපි ඕක මොකක්ද කියලා අහනවා තවත් අයෙකුගෙන්. “ඒක කූඩුවක්නේ!” කියලා ඒ අය උත්තර දෙනවා. අපි ඕකට හා පැටියෙක් හරි හාවෙක් හරි දාලා අහනවා දැන් මේක මොකක්ද කියලා. “ආ දැන් මේක හා කූඩුවක් නේ!” කියලා කියාවි. අපි ඒ හාවා ඉවත් කරලා ගිරවෙක් දානවා. දාලා අහනවා මේ කූඩුව මොකක්ද කියලා. දැන් ඒ අය කියනවා “ඒක ගිරා කූඩුවක්” කියලා. ගිරවා අයින් කරලා මයිනෙක් දානවා. දැන් මොන කූඩුවක්ද කියලා අහපුවාම දැන් ඒකට හා කූඩුවක්වත් ගිරා කූඩුවක්වත් කියන්නේ නැහැ දැන් කියනවා “ඒක මයින් කූඩුවක්” කියලා. අපි ඒකට දානවා බල්ලෙක්. ඒක දැන් “බලු කූඩුවක්” කියලා කියනවා. මෙන්න මේ විදියට කූඩුවේ නමත් වෙනස්වෙනවා ඇතුලට දාලා ඉන්න සතා අනුව ‍එහෙම නේද අපත් අත්දැකීමෙන් දන්නේ?

දැන් තව උපමාවක් ඔය විදියටම අරගනිමුකෝ මේ ආයතන තෝරාගන්න. ගමේ තියෙනවා නිවසක්. ඒක ගෙයක් කියලා කව්රුත් හදුනාගන්නවා. යම් කිසි ග්රාපමීය බැංකුවක් ඒ නිවෙස තුල පටන්ගන්න වැඩපිලිවෙල සකස් කොට දැන් අහනවා කෙනෙක්ගෙන් අර මොකක්ද කියලා අර කලින් තිබූ නිවසම පෙන්නලා. දැන් ඒ අය ඒක හදුනාගන්නේ නිවෙසක් කියලා නෙවේ නේද? “ආ ඒක ග්රාැමීය බැංකුවනේ” කියලා උත්තරය දෙනවා.
මාස කීපයකට පස්සේ ඒ ග්රාැමීය බැංකු වැඩපිලිවෙල එතැනින් ඉවත් කරගන්න කටයුතු සිද්ධ වුනා කියලා හිතන්නකෝ. ඒත් අර නිවෙස එහෙමම තියෙනවා. ඒ නිවසතුල දැන් පශු වෛද්යැ කටයුත්තක් කරගෙන යන්න පටන්ගන්නවා. දැන් පශු වෛද්ය්ය ආයතනය කෝ කියලා ඇහුවොත් “අර තියෙන්නේ” කියලා අර නිවසම පෙන්නනවා නේද? එතකොට නිවස එහෙමම තිබුණා. හැබැයි නිවස තුල කරපු වැඩපිලිවෙල කලින් කල වෙනස් වුණා නැත්නම් ආයතනය වෙනස් වුණා. මුලින් නිකම්ම නිකම් නිවස. ඊටපස්සේ ග්රාහමීය බැංකු ආයතනය... දැන් පශු වෛද්යි ආයතනය.
මොකක් නිසාද මේ වෙනස ආවේ? ඒ නිවස තුල කරපු වැඩ පිලිවෙලේ වෙනස නිසා තමයි මේ වෙනස වුනේ.

දැන් නම් ඔබට වැටහීගෙන එනවාත් ඇති මේ අපූරු උපමා තුලින් ඉන්ද්රීවය 6 සලායතන වන විදිය. ඒත් අප ඒකත් විස්තර කරගෙන බලමු.

ඇස තමයි නිකම්ම නිකම් කූඩුව නැත්නම් නිකම්ම නිකම් නිවෙස. මේ ඇස රාග සහගත වැඩපිලිවෙලකට බස්සවා ගත්තොත් අප විසින් ඇස තුල රාගයට අවශ්යන දේවල් ගොනු කරගන්න ඇසුකරන්න එකතු කරගන්න ‍ඇස ප්ර යෝජනයට ගනිමින් කටයුතු කරනවා. දැන් ඇස කියන නිකම්ම නිකම් කූඩුව නැත්නම් නිකම්ම නිකම් නිවෙස තුල රාග සහගත වැඩපිලිවෙලක් පටන් අරගෙන තියෙනවා. දැන් ඒ ඇස රාගයට මුල්වෙච්ච ආයතනයක් බවට පත්වෙලා. එතකොට එය හදුන්වනවා චක්ඛායතනය කියලා. ඇස තියෙනවා නම් පෙනීම සහිතව යමක් පෙනීම අත්හරවන්න බැහැනේ. ඒත් ඒ පෙනීම බැලීමක් බවට පත්කරගෙන රාගය මුල්කරගත්ත බැලීමක් බවට පත්කරගත්ත නිසා ඒ පසුපස බලන බලාපොරොත්තුවකින් යුක්ත වුණා. නිකම්ම නිකම් කූඩුව නැත්නම් නිකම්ම නිකම් නිවෙස තුල කරන වැඩපිලිවෙල නිසා ඒවා නොයෙක් ආයතන බවට පත්වුනා වගේ නිකම්ම නිකම් ඉන්ද්රී්යක් වන ඇසත් දැන් රාග සහගත වැඩපිලිවෙලකට ආයතනයක් වෙලා.
ඒ වගේම ද්වේශයට පත්වෙනවා ගැටෙන ලක්ෂණය ගන්නවා. ගැටීමට පත්වෙලා ඒකට අවශ්යක දේ පරිහරණය කිරීමට ඇහැ ප්ර යෝජනයට ගත්තොත් ද්වේශය මුල්කරගත්ත ඒ දෘශ්ඨිය මුල්කරගත්ත අදහස් ඇහැට බැසගන්නවා. බැහැගෙන ඒ සදහා ඇහැ ක්රියයාත්මක කරවන්න පටන්ගත්තොත් මොකක්ද වෙන්නේ? අන්න ඒ හේතුවෙන් සකස්වෙනවා චක්ඛායතනයක්. අන්න බලාපොරොත්තුවක් මුල්කරගෙන කැමැත්තට ලෝකයෙන් බැදිලා ඒ සදහා ඇස ක්‍රියාත්මක කරන්න හිතුවොත් අන්න ඒකෙන් අපිට සිද්ධ වෙන්නේ කුමක්ද ඔන්න ඔය ආකාරයට ඇස ආයතනයක් බවට පත්කරගන්නවා ලෝකයේ පැවැත්මට අවශ්යය කටයුතු සදහා.

මේ විදියට ඉතිරි ඉන්ද්රීටය පහත් නිකම්ම නිකම් කණක්, නිකම්ම නිකම් නාසයක්, නිකම්ම නිකම් දිවක්, නිකම්ම නිකම් ශරීරයක්, නිකම්ම නිකම් මනසක් ලෙසින් තියන්නේ නැතිව නොයෙක් නොයෙක් වැඩපිලිවෙලවල් එකතු කරගන්නවා... නැත්නම් පටන් ගන්නවා... ඒවා ආයතන බවට පත්කරගන්නවා.

ඇයි එහෙම කරන්නේ? ලෝකය... පැවැත්ම... වටිනවා කියලා හිතුන නිසානේ නේද? එහෙනම් ලෝකයේ පැවැත්ම ඇයි වටින්නේ? වටිනවා කියලා හිතුවේ අවිද්යායවේ නිගමනය නිසානේ නේද? ඒ අවිද්යාසවේ නිගමනය තුලින් පංච කාම සම්පත්තීන් හොදයි කියලා ඒ පසුපස හඹායන්න අවශ්යා කරන්නා වූ දෙයක් ලබාගැනීමේ අරමුණින් මේ ඇස, කණ, දිව, නාසය, ශරීරය, මන යොමුකරගත්තා නම් ඒවාට ඉන්ද්රීනය වශයෙන් පවතින්න නිදහස දීලා නැහැ නේද? ඔය කියන ශරීර කූඩුවට “ශරීර කූඩුව”ක් ලෙසින් තියෙන්න දුන්නේ නැහැ නේද? නිකම්ම නිකම් ශරීර කූඩුව යම් යම් වැඩපිලිවෙලකට යොමුකරලා යම් යම් දේ එකතු කරගන්න ස්ථාන බවට පත්කරලා. එබදු පංච කාම ආශ්වාද ලබාගන්න ඒ ඒ තමන්ගේ බලාපොරොත්තු ඉෂ්ඨ කරගන්න ඒ සදහා වෙන් කරපු ඉන්ද්රී ය 6ක් බවට පත්වුණා නම් ඉන්ද්රීදය 6 තුල වැඩසටහන් 6ක් යනවා.
බලන වැඩසටහන ඇහැ තුල, අහන වැඩසටහන කණ තුල, ආඝ්රා ණය කරන වැඩසටහනක් නාසය තුල, රස බලන වැඩසටහනක් දිව තුල, ඒ ‍වාගේම පහස විදීමේ වැඩසටහන කය තුල සහ හිතන වැඩසටහනක් මන තුල මේ ආකාරයෙන් වැඩසටහන් 6කට ස්ථාන 6 ක්රිතයාත්මක කරනවිට ආයතන 6ක් ගොඩනැගෙනවා. එහෙනම් ඉන්ද්රී්ය වලට ඉන්ද්රීවය හැටියට ඉන්න තිබ්බේ නැතිනිසා තමයි මේ ආයතන බවට පත්වෙන්නේ. ඉන්ද්රීැය 6හිත් ආයතන 6හිත් වෙනස දැන් ඔබට පැහැදිලි වුණා කියලා මම විශ්වාස කරනවා. නැවත නැවත ඇසුරු කරමින් මේ කරුණු තම තමන්ගේ නුවණින් විමසා සලායතන පිලිබද ධර්මාවබෝධය ගන්නට උත්සාහ කරන්න.

එලෙස සලායතන වෙන්නේ කුමන හේතුවක් නිසාද?
අවිද්යාෝව නිසා ඡන්ද රාගයෙන් වෙලිලා අත්හැරී ඉන්න බැහැ. ‍ නොඇලී මිදී ඉන්න බැහැ. මෙන්න මේ ආයතන ආයතන හැටියට තෝරගත්තාම අපි දකිනවා මේ ඇස කියන මස් ගුලියවත් කණ කියන මස් වැදැල්ලවත් නෙවේ ආයතන කියන්නේ ඕවා තුල අවිද්යා වෙන් තෘෂ්ණාවෙන් බැදිලා රැදිලා සකස් කරගත්ත වැඩ පිලිවෙල ක්රිුයාත්මක වන නිසා ඒ හේතුවෙනුයි ඒවාට ආයතන කියන්නේ කියලා.

සලායතන වලට හේතුව සරලව නැවතත් පහදා දෙනවා නම්; ලෝක සත්වයෝ අවිද්යාය, තෘෂ්ණා මුලාව පවතින තුරු ඒ ඒ ධර්ම ස්වභාවයෝ සමග ප්රිතයතාවයකින්, මධුර තාවයකින් ඇලෙන්නට, බැදෙන්නට උත්සාහ කරනවා. ඇසෙන් රූපයක් දැක දැකීම් මාත්රසයක් පමණකින් නොනවතින අප ඒ පසු පස යලි යලිත් බලමින් හඹා යනවා. කණින් ශබ්දයක් අහලා ඇසීමෙන් නොනවතින අප ඒ පසු පසු යලි යලිත් ශ්රෘවණය කරමින් හඹා යනවා. නාසයෙන් ගන්ධයක් ආඝ්රායණය කර නොනවතින අප ඒ පසු පසු යලි යලිත් හඹා යනවා. දිවෙන් රස ලැබ රස මාත්රරයකින් නොනවතින අප ඒ පසු පසු යලි යලිත් රස විදිමින් හඹා යනවා. කයෙන් ස්පර්ශ ලැබ එයින් නොනවතින අප ඒ පසු පසු යලි යලිත් විදීමේ බලාපොරොත්තු ඇතිව හඹා යනවා. මනසින් දැනීම් මාත්ර යක් ලැබ නොනවතින අප ඒ පසු පසු යලි යලිත් හඹා යනවා. එසේ හඹා යන්නේ අවිද්යා වේ නිගමනය නැත්නම් ඒ ඒ දේවල් ප්රි යයි, මධුරයි, සුවයි කියලා වර්ග කරගෙන ඒවා හරිම වටිනවා සාරවත් කියලා මුලා වෙලා සිටින නිසායි. මේ අවිද්යා්ව තෘෂ්ණාව පහල කරමින් මුලා නිගමනයන්ගේ සිටින තාක් සලායතන වල පහල වීමද නොනවතී. මෙසේ සලායතන වලට හේතුව අවබෝධ කරගත යුතුයි.

එහෙනම් අපි දැන් ආයතන දැනගත්තා. ඒ ආයතන වලට හේතුවත් දැනගත්තා. දැන් අප දන්නවා ඒ ආයතන නි‍රෝධ කරගන්නත් පුළුවන් කියලා!
සලායතන නිරෝධය අප දැනගනිමු!
ඇස, කණ, දිව, නාසය, ශරීරය, මන කියන දේවල් අරිහත්වයට පත්වුණත් තියෙනවානේ. පිරිණිවන් පානකම් ඉන්න ඕනේ ඒවා කෙලවර වෙන්න. එහෙනම් අපි මොහොතක් මොහොතක් පාසා ඇතිවන සලායතන නිරෝධ කරගෙන ගිහින් සියලුම සලායතන නිරෝධ කරනවා අරිහත්වයේදී. හැබැයි පෙනීම, ඇහීම ආදී සියල්ල තියෙනවා. ඒවා අවිද්යාෙ සහගත වැඩපිලිවෙලට ආයතන කලේ නැති නිසයි කියන්නේ සලායතන නිරෝධයි කියලා. එහෙනම් අපි දකින්න ඕනේ මෙන්න මේ ආකාරයෙන් අපත් සලායතන නිරෝධ කරගන්න. සලායතන නිරෝධ කරගත්තොත් මොකද වෙන්නේ? ඇලෙන ගැලෙන දේවල් තුල ආශා පොදි බැදගෙන අසහනකාරී මානසිකත්වයක් ගොඩනගාගෙන පැවැත්ම හොදයි කියලා අනිච්ච වූත් දුක්ඛ වූත් අනත්ථ වූත් පැවැත්මකට හිත තිබ්බෝත් ඒ හේතුවෙන් සිද්ධ වෙන්නේ මොකක්ද බලාපොරොත්තු වන සැනසීම මායාවක් විතරයි ඇසුරු කරන්න ගිහින් විදින්න වෙන්නේ දුකක්. ගින්නක්. කැඩෙන බිදෙන විනාශ වෙන දේ... කඩන බිදන විනාශ කරන දේ ඇසුරුකරගෙන ඒවායේ යහපතක් බලාපොරොත්තු වුණා නම් බලාපොරොත්තු වන යහපත වෙනුවට ලැබෙන්නේ අසහනයක් ‍දුකක්. ආශ්වාදය තුලින් ඔය තත්වය වහන නිසා ඇත්ත පේන්නේ නැතුව යනවා. සත්යරය පෙන්නේ නැතුව යනවා ඒ නිසා අපට සලායතන තෝරාගන්න බැරිව යනවා. ඒවා වැඩකට නැති දේවල් බව තෝරගන්න බැරිව යනවා. ඒනිසා ඒවා පිලිබද බැදෙන රැදෙන හිතකින් ඒ පසුපස හඹායන මානසිකත්වයක් ගොඩනැගෙනවා. මෙන්න මේකට කියනවා අවිද්යා්ව මුල්කරගෙන අවිද්යානසහගතව සලායතන හටගත්තා කියලා.

“අවිජ්ජා පච්චයා සංඛාරා අවිජ්ජා සම්ප්රොයුක්තා, සංඛාර පච්චයා විඤ්ඤාණං සංඛාර සම්ප්රගයුක්තං, විඤ්ඤාණ පච්චයා නාමරූප විඤ්ඤාණ සම්ප්රමයුක්තං, නාමරූප පච්චයා සලායතනං නාමරූප සම්ප්රඩයුක්තං” එතකොට සලායතන වලට ඇවිත් තියෙනවා අවිද්යාඅ, සංඛාර, විඤ්ඤාණ, නාමරූප කියන මේ 4ම සමග යෙදිලා තියෙනවා සලායතන. ඒවායෙන් අයින් වෙච්ච සලායතන නැහැ. එහෙනම් සලායතන බිදෙන කොට කොහොමද වෙන්නේ? අවිද්යානව නිරෝධ කරගත්තා නම් යම් ක්රතමයකින් සංඛාර, විඤ්ඤාණ, නාමරූප, සලායතන සියල්ලම නිරෝධයි.

සලායතන කියන්නේ බොහෝ කල් පවතින දෙයක් නෙවේ. අවිද්යානව, තෘෂ්ණාව මුලාව යලි යලි ගොඩ නගන තුරු ඒ ඒ සමග බැදී විද්යාවමාන වන ඒවා පමණයි. මේ අවිද්යාතව දුරු වන තරමින් දැනගන්නවා ලෝක සත්වයා මේ හය ආකාරයකට බැදිලා රැදිලා දාහ දුක් දෙන අසහනකාරී බවත් පත්කරන කිසි පිළිසරණක් නැති අනාථයෙන් අනාථයට පත්වෙන දේවල් ගොඩාක් පසුපස හඹා යනවා කියලා. මේ අවිද්යාැව සම්පුර්ණයෙන්ම දුරු වන මොහොතේ පටන් මේ සලායතන ගොඩනැගීමක් නැහැ. සලායතන නිරෝධයි!

එහෙනම් සලායතන නිරෝධ කරගන්නා මාර්ගය දැකිය යුතුයි නේද?
සලායතන කුමක්ද කියලා දකින්න ඕනේ... සලායතන අසාර බව වැඩක් නැති බව දකින්නට ඕනේ... ඒවා‍ට හේතුව යථාර්ථය නොදැන ඒ පිලිබද ඡන්ද රාගයෙන් බැදීම කියලා දකින්න ඕනේ... එහෙනම් එයින් මිදීමට නම් ඒ පිලබදව අසාරත්වය දැකලා අත්හැරීම මිදීම නොඇලීම කියලා දකින්න ඕන. මෙන්න මේ ආකාරයට දැකලා නිරෝධ වුණා නම් අන්න ඒ මාර්ගය තමයි ආදීනව දැකලා වෙන්වී මිදී‍යාමේ ආනිශංස දැකලා වඩන ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය. මෙන්න මේ මාර්ගය හරියට තේරුම් අරගත්තා නම් අන්න ඔහුට පුළුවන්කම ලැබෙනවා සලායතන නිරෝධ කරලා සැනසෙන්න.

රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ, ධර්ම යන මේ ධර්මතාවයන් ප්රි්ය මනාප ලෙස අවිද්යා.ව තෘෂ්ණාව නිසා දකිනවා. එය මුලාවේ ස්වභාවයයි. එසේ දකින තාක් අප නිරන්තර අසහකාරී තත්වයකින් පෙලෙනවා නේද? බලාපොරොත්තුවූ ප්රි ය මධුර දෙයක් පැමිණි විට සතුටුවෙනවා, උද්දාම වෙනවා, එහිම ගිලිලා ආශ්වාද විදින්නට අප උත්සාහ කරනවා නේද? ඒත් ඒවා ඒ ප්රි ය මධුර ස්වභාවයක් මොහොතකට පෙන්නලා ගෙවිලා යනවා. එත‍කොට අප දුකට පත්වෙනවා, ශෝක වෙනවා, අසහනකාරී බවට පත්වෙනවා, නැවත නැවත ඒ දේවල් හොයාගන්න ලබාගන්න වෙහෙස වෙනවා. අනන්ත සසරේ පටන් අප කලේ ඔන්න ඔය ටික තමයි. හැබැයි ඒ අනන්ත සසරේ පටන් ඒ නිපදවපු ආයතන 6න් එකක්වත් තියාගන්න අපට පුළුවන් වුනේ නැහැ. ඒවා ඇසුරු කල අවස්ථාවන් වෙනසක් නැතිව අපට කැමති විදියට තියාගන්න අපට හැකිවුනේ නැහැ. තවමත් බැහැ... ඉතින් අනාගතය ගැන කුමන කථාද? අනාගතයටත් ඒ ධර්මතාවය එසේම තමයි. කොටින්ම ආයතන බවට පත්කරගන්න ඉන්ද්රී ය 6වත් ‍අඛණ්ඩව අපට කැමති විදියට තියාගන්න අපට බැහැ නේද?

සියල්ලම දුක, දාහය, අසහනය ඇතිකරලා මුලාවටම මග පාදලා දීලා මතුවටත් බලාපොරොත්තු ඇතිකරලා දීලා භවයටම ඇදලා දමලා ගෙවී යනවා. මෙයම නේද මේ සලායතන වල ආදීනවය නැත්නම් දුක්ඛිත ඵලය. එයින් තොර සුවදායී දෙයක් මේ සලායතන ඇතිකරගැනීමේ හේතුවට ඵලයක් ලෙස අපට ලබාගත හැකිද? තමන් විසින්ම විචාර බුද්ධියෙන් මේවා අවබෝධ කරගත යුතුයි.

මෙන්න මේ දුක්ඛිත තත්වයන් සියල්ලම අසහනයන් සියල්ලම නැතිවෙනවා සලායතන නිරෝධ කරගත්තා නම්. ගිනි නිවෙනවා. නිවීම දකිනවා. එයම තමයි දැකිය යුතු නිවන. දුක් ගිනි සියල්ලේ නිවී යාම තමන්ගේම නුවණින් තමන් විසින්ම දැකිය යුතුයි. අන්න එවිට ඔබ නිවන් දැක්කා. ගිනි නිවීගිහින් ලැබිය හැකි සැනසීම නිවන දැක්කා. ධර්මාවබෝධය තුලින් ඔබ නිවන් දැක්කා. දැන් ඔබ ආර්ය මාර්ගය යොදාගන්නේ ඔබ දැකපු නිවනට ගමන්කරන්න. අදුරේ අතපතගාන මෝඩයෙක් නොවේ දැන් ඔබ. ඔබම නිවන දැක්කා. අන්න ඒ දැකපු නිවන අත්දකින්න... එය තුලට ගොස් එයින්ම සැනසෙන්න තමයි දැන් ඔබ සියලුම කටයුතු කරගෙන යන්නේ. ඔබගේ කය, වචනය, සිත මෙහෙයවන්නේ. නොදැකපු නිවනකට කාටවත් යන්න බැහැ. එය ඔබටම වැටහිය යුතුයි. ‍ධර්මාවබෝධය තුලින් නිවන දැකපු ආර්ය ශ්රාාවකයා ගමන්‍ කරන්නේ බො‍හෝම පැහැදිලි අරමුණකට. ඔහු ‍හෝ ඇය මාර්ගයේ අතරමං වීමට හේතු නැහැ මන්ද තමන් දැකපු දෙයක් පසුපස තමයි තමන්ගේ ගමන අරමුණු වෙලා තියෙන්නේ. එය වෙන අයෙක් කියපු දෙයක්වත් මෙන්න මේවගේ දෙයක් හොයාගත යුතුයි කියලා අන් අ‍ යෙක් විසින් ස්ථිර කල දෙයක් පසුපසවත් නෙවේ ගමන් කරන්නේ. බොහෝම පැහැදිලි අරමුණකට. ඉතින් ධර්මාවබෝධය තුලින් නිවන දකින ආර්ය ශ්රා වකයාගේ හිත ලෞකික දේ පසුපස හඹායන්නේ ඉතාමත් අල්ප ලෙසින්. එයත් ක්රමමයෙන් නැතිවෙලා යන්නේ ඔහු අඛණ්ඩව තමන්ගේ මාර්ගයේ තමන්ගේ ප්රාධාන අරමුණ වෙත හිත පිහිටුවා ගන්නා තරම මතයි.

අන්න ඒ නිසා තමයි කිව්වේ නිතරම සලායතන වල ආදීනවයත් එය නිරෝධයෙන් ලැබෙන නිවනේ තමන් දැකපු නිවනේ ආනිශංස නැත්නම් සුවයත් මෙනෙහි කරමින් තමන්ගේ අරමුණ තව තවත් ප්රනබල කරගත යුතු බව ඔබටම අවබෝධ විය යුතුයි. නිවනටම නැමුණු සිතින් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩන්නේද සලායතන නිරෝධ වන මාර්ගයත් එයයි.

ඉතින් සමහර තැන් වල ආයතන 6 ලෙසින් ඉන්ද්රීුය 6 පෙන්නලා දීලා තියෙනවා. ඒත් එහෙම පිලිගත්තොත් එහෙම එයින් ඔප්පු වෙන්නේ සම්මා සම්බුදු පියාණන් වහන්සේලා සහ මහා අරිහතුන් වහන්සේලාටද ආයතන 6ක් තියෙනවා කියලා නේද? මන්ද යත් උන්වහන්සේලාටත් ඇස,කණ, දිව, නාසය, ශරීරය, මන තිබුණා වගේම ඒවා තුලින් රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ, දැනගැනීම් නැත්නම් ධර්ම යන දේත් අතිවිදින්න ලැබුණා. එතකොට යමෙක් ආයතන 6 ලෙසින් ඉන්ද්රී ය 6 පෙන්නලා දීලා තියෙනවා නම් ඔහු මුලා වෙලා පමණක් නොවේ ඒ කරුණ පිලිගන්න අයත් මුලාවට පත්වෙලා. උන්වහන්සෙලාගේ ආයතන 6 නැත්නම් සලායතන නිරෝධ වී හමාරයි. සලායතන නිරෝධ නොවී අරිහත්වයට පත්වන්න හේතු නැහැනේ. එය නිරෝධ විය යුතුමයි. ඉතින් ආයතන 6 ලෙසින් ඉන්ද්රීයය 6 පෙන්නලා දෙන්නේ කොහොමද උන්වහන්සේලා පිරිණිවන්පාන අවසාන මොහොත දක්වාම ඉන්ද්රීතය 6 තිබිය යුතු නම්? ඉන්ද්රීතය ඇසුරු කල ආයතන 6 තමයි නිරෝධ වෙන්නේ ඉන්ද්රීෙය 6 නෙවේ. මේ කාරණා තම තමන් විසින්ම අවබෝධ කරගැනීම වැදගත් වෙන්නේ කිසිවෙකුටත් මුලා අදහස් තුලින් ඔබව මුලාකිරීමට එවිට නොහැකි වන නිසයි. මන්ද ඔබත් මුලාවට පත්වුනොත් ඔබේ නිවන නැත්නම් ඔබේ විමුක්තිය නැතිකරගන්න හේතුව ඔබම මිසක් වෙන ‍කව්රුත් නොවන නිසා.

ඕන කෙනෙකුට ඕන දෙයක් කියන්න පුළුවන්. තමන්ගේ මත ඉදිරිපත් කල හැකි බොහෝ දේවල් මේ විශ්වය තුල සොයාගන්න බැරිකමක් නැහැනේ. ඒ විතරක් නෙවේ කිසිවෙකුටත් තමන්ගේ මත ඉදිරිපත් කිරීමට තහනමක් අතීතයේ තිබිලත් නැහැ, දැනුත් නැහැ, අනාගතයේත් තියෙන එකක් නැහැ. ඉතින් තම තමන් දැන ගත යුතුයි නොයෙක් මත තුලන් යැපෙන්නට කලින් තමන්ගේ සිතට ‍එන මතය හේතු ඵල සිද්ධාන්තයන්ට කොතරම් ගැලපෙනවාද කියලා විමසා බලන්න. මටත් පුළුවන් මේ වගේ ලිපි ඕන තරම් ලියන්න. මටත් පුළුවන් මේක තමයි එකම ඇත්ත එය පිලිගන්න කියලා ඔබට බලපෑම් කරන්න. ඒත් මොකක්ද එයින් ඔබටත් මටත් වන වාසිය? මේ මුලාව තුලම තව තවත් ගැඹුරට ගිලිලා යනවා මිසක් ගොඩ ඒමක් නම් නැතිව යාවි. බුදු දහම කියන්නේ මේ විශ්වයේ පරම ඇත්ත ගැන සිද්ධාන්තයන් ඉදිරිපත් කරලා තියෙන එය ප්රා යෝගිකව යොදාගෙන තම තමන්ට පුද්ගලිකව අත්විදින්නට අවස්ථාව සැලසෙන ධර්මයක්. එහි කිසිවෙක් කිසිවෙකුට බලපෑම් කරන්න බල කරන්න නියෝග කරන්න නියම වී නැහැ. එය තම තමන් අවබෝධයෙන් කරගත්තේ නැත්නම් ඒ හේතුවට ඵලයක් ලෙසින් තම තමන්ට පුද්ගලිකවම ඵල අහිමි වී යෑම තමයි ධර්මතාවය. ඉතින් බුදු හිමියන් කිව්වේ උන්වහන්සේ කියන නිසා පිලිගන්න එපා තම තමන්ගේ නුවණින් විමසා බලා අවබෝධ කරගන්න කියලා. එතකොට තමයි වෙන අය කියන දේවල් මුලාසහගතද නැත්ද කියලා අවබෝධ කරගන්න තරම් නුවණ තීක්ෂණ වෙන්නේ. ඉතින් සරලවම ඔබ සැමට තම තමන්ට ආවේණික වූ බුද්ධී මට්ටම් සහිත මනසක් තියෙනවා. එහි උපරිම ඵල නෙලාගන්න. කිසිවෙකුටවත් ඔබව නතු කරගන්න නැත්නම් ඔබ කිසිවෙකුගේවත් යටතේ මානසිකව වහලෙක් බවට පත්වන්නට කිසිම වුවමනාවක් නැහැ. තමන්ම හිතන්න බිය විය යුතු නැහැ. එහෙම කලා කියලා ඔබටවත් මටවත් දඩුවම් දෙන්න කව්රුත් මේ ‍විශ්වයේ නැහැ. තම තමන්ගේ නුවණින් විමසා තමන්ගේ විමුක්තිය උදෙසා තමන්ට අවබෝධයක් ලබාගැනීමට තර්කයක් කලා කියලා ඔබව අපායට ඇදගෙන යන්න තව තවත් දුකින් දුකට පත් කරන්න හේතු ඇතිවෙන්නේ නැහැ. ඉතින් බුදු දහම කියන්නේ තර්ක කරලා බිදින්න බැරි පරම ඇත්ත සහිත එකම දහම මිසක් තර්ක කරන්න එපා කියලා නියම වෙලා තියෙන ධර්මයක් නෙවේ.

හැබැයි ඔබ වටහාගත යුතුයි තර්ක කරන්නේ මොකටද කියලා. තර්ක කරන්නේ තමන්ගේ අවබෝධය දියුණු කරගෙන විමුක්තිය උදාකරගැනීමට තමන්ගේ ගැටලු නිරාකරණය කරගැනීමේ අවංක අදහස ඇතිවද? තමන් දිනුවා යැයි ලෝකයාට පෙන්වීමටද? තමන් උසස් යැයි තර්ක කොට දිනිය හැකියි කියන හිස් අදහස් ඇතිවද? බුදු දහම හෝ වෙනත් ආගමක් පරදවා පහත් කිරීමේ අදහස ඇතිවද? ආගමික නායකන් හෝ ඒ ඒ අදාල පුද්ගලයන් පරදවා පහත් කර උදම් ඇනීමට ඇති හිස් ආශාව ඇතිවද? ආදී ලෙසින් තම තමන්ගේ අරමුණ අවබෝධ කරගන්න. තමන්ට කැමතිසේ ‍කිසිවක් නැති ලෝකයක කැමති අකැමැති දෙපැත්තෙන්ම දැකිය හැක්කේ දුක විතරක්ම නිසා අන්ත අසරණ අනාථයන් කොටසක් ලෙසින් ඉන්න මටත් ඔබටත් ඒ අනාථයන් පිරිස අතරම උසස් තැනක් ලබාගන්නට හැකිවේවි කියන අරමුණම අසරණ අනාථ අදහසක් අරමුණක් නොවේද? සියල්ලෝම මේ ඇත්ත අවබෝධ කරගෙන ඒ අනාථ බවින් මිදීමට නොවේද කටයුතු කරගත යුත්තේ? අනාථයෙක් වෙලා දිගටම ඉන්නවද අනාථ බවින් මිදෙනවාද කියලා තීරණය ගන්න පුළුවන් වෙන්නේ තම තමන්ගේම නුවණ මෙහෙයවා විවෘතව සිතීමෙන් පමණයි.

ඉතින් මේ ඉහත කරුණු තුල අප දැනගත්තා සලායතන වගේම ඒවා‍ට හේතුවත්. ඒ විතරක් නෙවේ සලායතන නිරෝධ කල යුතු බව දැනගත්තා එය ශාන්ත ප්රනණීත බව දැනගත්තා. ඒ අනුව නිවනම ශාන්තයි ප්ර ණීතයි කියලාත් දැනගත්තා. සලායතන නිරෝධයක් ඇත්ද එය නිවනයි කියලාත් දැනගත්තා.

එහෙනම් ඒ සදහා වුවමනා කරන මාර්ගය ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයයි කියලා තේරුම් අරගෙන හරියාකාරව මාර්ගය වඩන්න පටන්ගත්තා නම් සලායතන අවබෝධය සහ නිරෝධය තුලින් නිවන් අවබෝධය ලබාගෙන සැනසෙන්න අපට හැකිවෙනවා.

සලායතන මුල්කරගෙන ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය වඩන හැටි අපි වටහා ඕන. යම් කටයුත්තක් තේරුම් අරගෙන චතුරාර්ය සත්යතය ධර්මයට අනුකූලව විග්රනහ කරලා බලන්න පුළුවන් නම් ඒ ඒ කටයුත්ත තුලින් වැඩෙන්නේ ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයමයි. එය මේ වන විටත් ඔබ දන්නවා. අවිද්යානව කියන කොටසෙදි තමයි මේ චතුරාර්ය සත්යු සිද්ධාන්තය පැහැදිලි කලේ “දුක, ‍දුකට හේතුව, දුක නිරෝධය, දුක නිරෝධ කිරීමේ මාර්ගය” ලෙසින්. එතැනින් පසු අප අවබෝධ කරගන්න උත්සාහ ගත් සංඛාර, විඤ්ඤාණ, නාම රූප යන කොටස් තුලින් චතුරාර්ය සත්යවය සිද්ධාන්තය යොදමින් ඒ ඒ කොටස් වල චතුරාර්ය සත්ය් අවබෝධ‍යෙන් නිවන් අවබෝධ කරගත හැකි අයරු පැහැදිලි කලා.

එහෙනම් සලායතන තේරුම් අරගෙන සලායතන වලට හේතුව තේරුම් අරගෙන එය නිරෝධ කල හැකි බව අවබෝද කරගෙන ඒ සලායතන වලින් මිදෙන්න මාර්ගය අනුගමනය කලා නම් සලායතන තුලින් චතුරාර්ය සත්යයය අවබෝධ කරගෙන නිවන් අවබෝධ කරගත් අයෙක් ලෙසට ඔබටත් මටත් පත්විය හැකියි.

ඒ සදහා සලායතන වල ආදීනව දකින්න ඕනෑ. සලායතන වලින් නික්මී යෑමේ ආනිශංසත් දකින්න ඕනේ. ඔබ දන්නවා සලායතන වල ආදීනව මොනවාද කියලා. හේතු ඵල දහමට අනුව තව තවත් සලායතන මතු බිහිකරමින් පැවැත්ම තුල දුකින් දුකට පත් කිරීමෙන් අනාථයෙන් අනාථයට ඔබවත් මමත් පත්කරන්න මේ සලායතන වලට පුළුවන්. එයින් මිදීමේ අනිශංසය නැත්නම් යහපත තමයි ශාන්ත ප්රමණීත නිවන් අවබෝධයත් මේ දුක්ඛිත සසර පැවැත්ම කෙලවර වීමත් මතුවට කයක් හදමින් දුකින් දුකට අනාථයෙන් අනාථයට පත්වීම නැතිකර දැමීමත් යන ඇත්තම වෙනස් නොවන සැපය වන නිවනින්ම සැනසෙන්නට හැකිවීම ආදිය.
මෙන්න මේ ආකාරයෙන් ආදීනව සහ ආශ්වාද නිතර සිහිකරමින් කටයුතු කලොත් තමන්ගේ ඉන්ද්රීනය 6 සලායතන බවට පත්වෙන අවස්ථාවන් වලදීම එය හදුනාගෙන නිරෝධ කල හැකියි. එතකොට තමයි සත්යියකට අනුකූලවම හිතලා කියලා සත්ය්යකට අනුකූලවම අනුගමනය කරලා සත්යාය ඵලයක් ලැබුවා වෙන්නේ. එසේ ලබන සත්ය්ය ඵලය කුමක්ද? සලායතන නිරෝධ කිරීමෙන් ලැබෙන්නා වූ ශාන්ත වූ ප්ර ණීත වූ නිවන. එය මෙලොවදීම අත්දකින දෙයක්. අන්න ඒ වැදගත් කරුණ හොදින් තේරුම් අරගෙන මේ මග අනුගමනය කරන්න. නිවන කියන්නේ මරණින් පසු තියෙන දෙයක් නෙවේ. එය ඔබට නොපමාව මේ මොහොතේම අත්විදිය හැකි දෙයක්. එය අවබෝධය ඉක්මනින් වෙන්නේ ඔබේ උත්සාහය මතයි. අමතක කරන්න එපා මේ අනන්ත සසර තුල අනන්ත ජීවිත ගණනාවක් තුල අප විසින් රැස්කරගෙන පැමිණ ඇති අහිතක කර ක්ලේශයන් බොහෝමයි. තවත් පමාවෙනවා කියන්නේ මරණයටම ලංවෙනවා මිසක් මරණයෙන් ඈතට යෑමක් නම් නෙවේ. තව තවත් අහිතකර කිරණ ගොඩ ගසා ගැනීමක්. සියලු දේ ශුද්ධ කරගෙන පිරිසිදු වෙලා පිවිතුරු වෙලා මේ මොහොතේම නිවන් දකින්න ඔබටත් මටත් පුළුවන්. එය තව පැය කීපයකින් කරගන්නත් පුළුවන් නැතිනම් හෙට දිනයේ නැතිනම් සුමානයකින් නැතිනම් මාසයකින් නැතිනම් අවුරුද්දකින් නැතිනම් මැරෙන්න මොහොතකට පෙර නැතිනම් මැරෙන මොහොතේත් පුළුවන්. නැතිනම් වෙනත් අත්බැවයක හෝ මතු බුදු වරයෙකු මුණගැසී ලෙසින් දිගින් දිගටම කෙලවරක් නැතිව අරගෙන යන්නත් ඔබටත් මටත් පුළුවන්. වඩාත්ම සුදුසු කුමක්ද කියලා තීරණය කරගත යුත්තේ ඔබම තමයි.

අප නැවත ‍පැවැත්මට හේතුවන හේතු නැතිකල යුතුයි. ඒ සදහා තමයි මේ ධර්මාවබෝධය ගෙන ආර්ය මාර්ගයේ ගමන්කොට එය පූර්ණ කරගන්න ඔබත් මමත් මේ වෑයම් කරන්නේ. ඒ වෙන කිසිම දෙයක් නිසා නොවේ මේ පැවැත්මේ අසාරත්වය දැනටමත් අව‍බෝධ වී තියෙන නිසාත් නිවන තරම් සැනසීමට පත්විය හැකි තැනක් තවත් නැහැ කියන අවබෝධය ලැබී ඇති නිසාත් නොවේද? අප මෙතෙක් අනන්ත සසර තුල කරපු දේවල් ඵල තමයි මේ විපාක ලෙසින් සැප දුක, ලාභ අලාභ, නින්දා ප්රවශංසා, යස අයස ලෙසින් අප වටකරගෙන තියෙන්නේ. ඉතින් ලැබිච්ච දේ වෙනස් කරන්න අපට පුළුවන් කමක් නැහැ. හේතුවට අනුව ලබාගත් ඵලය අප භුක්ති විදිය යුතුමයි. ඒත් මතුවට අනාගතයට ලැබෙන්න තියෙන ඵල නැතිකරගන්න පුළුවන් හේතු නැතිකරගැනීම තුලින්. මෙන්න‍ මේ මූලික ධර්ම කරුණු අවබෝධයෙන් තම තමන්ගේ විමුක්තියට කටයුතු කරගැනීමට සුදුසුයි කියලා ඔබටම වටහාගත හැකියි.

ඉතින් සලායතනයන්ගේ යථාර්ථය මෙසේ වටහාගන්නට ඕන. දැනගත්තාම අපිට තේරෙනවා. ඇහැ තියෙනවා රූප පේනවා බලන බලාපොරොත්තුවක් නැහැ. කණ තියෙනවා ශබ්ද ඇහෙනවා අහන බලාපොරොත්තුවක් නැහැ. ශබ්දය ඇහෙනවා ආයතන කරගෙන නැහැ ආයතන නිරෝධයි. කුමක් නිසාද? ‍මොනවා අහන්නද? මොනවා බලන්නද? කුමක් හොදයි කියලා බැදිලා රැදිලා ඉන්නද? මට අහන්න බලන්න තරම් වටිනා දෙයක් නැහැ. ආශ්වාදයෙන් බැදිලා රැදිලා අහන්න බලන්න දෙයක් නැත්නම් ඉතින් මට ‍ඒ පස්සේ මොනවට හොයන්න බලන්නද? මේ අදහස් තමයි එන්නේ. එහෙනම් කිසිම අවස්ථාවක ‍එහි බැදීමේ රැදීමේ බලාපොරොත්තුවක් එන්නේ නැහැ.

මෙන්න මේ ආකාරයෙන් ඡන්ද රාගයෙන් නිරෝධ වුණාද සලායතන පිලිබදව සලායතනයන්ගේ බැදීම එයින් කෙලවර වෙනවා අන්න ඒ නිරෝධ කරන්න නම් සලායතන අසාර බව දකින්න ඕනෙ. සලායතන සාරයි කියලා හිතාගෙන හිටියොත් මොකද වෙන්නේ? ඇස, කණ, දිව, නාසය, ශරීරය සහ රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශය ලබාදෙන යම් වැඩපිලිවෙලක් ඇත්ද ඒ තුල නිතර හසුරුවන්න හිතෙනවා. එහෙනම් අපි ඉන්නේ අවිවේකීව. අපිට විවේක නිශ්ශ්රියත තත්වයක් නැහැ. රාගිකව ඉන්නේ විරාග නැහැ. සැරිසර‍මින් ඉන්නේ නිරෝධ නැහැ. ඒවාගේම සංසග්ගයෙන් ඉන්නේ වොස්සග්ග නැහැ. එහෙනම් මේ මාර්ගය වඩන විට බුදු පියාණන් වහන්සේ දේශනා කරනවා විවේක නිශ්ශ්රිැතයි, විරාග නිශ්ශ්රි තයි, නිරෝධ නිශ්ශ්රිසතයි, වොස්සග්ග පරිණාමීයි කියලා සතර ආකාරයෙන් යුක්තවූ මේ මග වඩන්න කියලා. එහෙනම් මේ සතර ආකාරයෙන් මේ මග වඩාගන්න අපට හැකියාව තියෙන්නේ ඕන.

ඒ ආකාරයෙන් තේරුම් ගත්තා නම් අපට පුළුවන් කම ලැබෙනවා සලායතනත්, සලායතන වලට හේතුවත්, සලායතන නිරෝධයත්, සලායතන නිරෝධ මාර්ගයත් ‍තෝරගෙන ඒ තුලින් නිවන් මග පූර්ණ කරගන්න. අපි බලාපොරොත්තු වන්න ඕන මේ ආකාරයෙන් සලායතනයන්ගේ ස්වභාවය මෙසේ වටහාගෙන එකින් එකට හැදෙන ආකාරය වටහා ගෙන එයින් මිදෙන ආකාරය වටහාගෙන ඒ මාර්ගය මෙසේ අනුගමනය කරලා මිදෙන්න.

අවසාන වශයෙන් යලිත් උපමාවක් වශයෙන් ගෙන බලමු අවබෝධය තවත් ස්ථිර කරගැනීමට.
ඇස තියෙනවා, රූප පෙනෙනවා අපිට අවශ්යි නැත්නම් යම් කිසි රූපයක් ප්රිැයයි, මනාපයි යහපතයි කියලා එහෙනම නිගමනයක් කරන්න දෙයක් එතැන නොතිබුණා නම් අපේ ඇහැ ඒවාට ආයතනයක් වෙලා නැහැ නේද?
මෙහෙම හිතන්න ඔබ නිවසේ සිට රාජකාරී ස්ථානයට දිනපතා යන අයෙක් නම්... නැතිනම් නිවසේ සිට පාසලට යන අයෙක් නම්... නැතිනම් නිවසේ සිට වෙලද සැලට යන අයෙක් නම්... මදක් හිතන්න ඔබ යන්නේ එකම මාර්ගයකයි කියලා ඒ අදලා ස්ථානයට. මෙය වඩාත් පහසුයි ඔබ නිතරම භාවිතා කරන මාර්ගයක් ගැන ඔබම සිතාගන්වා නම්.
ඉතින් මේ විදියට දිනපතා ඒ මග යන අපට නොයෙක් නොයෙක් දේ පේනවා, ඇහෙනවා, ගන්ධයන් දැනෙනවා, ඒ මග තියෙන කෑම කඩයකින් නිතරම කෑම ගන්නවා නම් රසයත් දැනෙනවා කියලා හිතන්නකෝ, නොයෙක් නොයෙක් ස්පර්ශයන් දැනෙනවා හරියට මුහුදක් අයිනෙන් නම් යන්නේ ඒ මුහුදු හුලග වෙනස් විදියට දැනෙනවා‍ වගේ කියලා හිතන්නකෝ නැත්නම් හැමදාම ඒ මාර්ගයේ තියෙන යම් දෙයක් ස්පර්ශ කරගෙන යනවා කියලා හිතන්නකෝ ඒ විතරක් නෙවේ මේ මාර්ගයේ යන විට මේ සියල්ල දැනෙන බව මනසටත් දැනෙනවා. කොහොම හරි නිතර යන මාර්ගයේ දිනපතා අත්දකින පොදු දේවල් ගොඩාක් තියෙනවා ඔබ ඔබේ ඉන්ද්රී්ය 6 මෙහෙයවන. ඉතින් දැන් හොදට මතක් කරලා බලන්න ඔබ යන මාර්ගයේ ඔබට සෑම තණකොට ගහක්ම මතකද කියලා? නැත්නම් පා‍ර දෙපැත්තේ කඩ කීයක් තියෙනවාද ඒවායේ තියෙන බඩු මොනවද ඉන්නේ කව්ද කියලා වගේ සුළු සුළු දේවල් ඔබට මතකද කියලා මතක් කරලා බලන්න. මම හිතනවා ඒ මාර්ගයේ තියෙන බොහෝම කොටස් ඔබට මතක නැතිව ඇති කියලා. ඇයි එහෙම නොවුනේ? ඔබ නිතරම දිනපතාම ගමන් කරන මාර්ගයේ බොහෝම කොටස් ඔබට මතක නැහැ. හැබැයි කථාවට කියනවා “මට ඇස් පියාගෙනත් යන්න පුළුවන්” කියලා එහෙම නේද? කො‍හොමවෙතත් බොහෝ දේවල් මතකයේ රැදිලා නැතිවීමටත් සමහරක් දේවල් මතකයේ රැදෙන්නත් හේතුව ඔබ දැනටමත් දන්නවා.
ඇස තිබුනත් රූප පෙනුනත් අපට අවශ්යේ නැති දේවල් බලන්න ඒවා සමග බැදිලා ඇස ආයතනයක් කරගන්න උත්සාහ කරලා නැහැ නේද? කණ තිබුනත් ශබ්ද ඇසුනත් අපට අවශ්ය් නැති දේවල් අහන්න ඒවා සමග බැදිලා කණ ආයතනයක් කරගන්න උත්සාහ කරලා නැහැ නේද?
ඔබ යන මාර්ගයේ කුණු ගොඩක් තියෙනවා කියලා හිතන්න. ඒ හරිය බොහෝම දුර්ගන්ධයෙන් යුක්තයි. ඔබ ඔබේ නාසය ඒ දුර්ගන්ධයට විරුද්ධව කටයුතු කරන වැඩපිලිවෙලට ආයතනයක් කරගෙන ඉන්න නිසා ඒ කුණු ‍ගොඩ ඇති ප්රමදේශයට ලගා වෙනකොටම ඔබ දන්නවා දුර්ගන්ධයක් එන්න යන්නේ දැන් නාසය වසාගත යුතුයි කියලා. ඒ විතරක්ද ඔන්න මේ දිනපතා යන මාර්ගයේ දවසක් ඔබට දකින්නට ලැබෙනවා ඔබ බොහෝම ප්රිකය කරන සුන්දර නිළියක් නැතිනම් කඩවසම් නලුවෙක් දැන් ඒ ස්ථානය පසු කරන සැම දිනම ඔබට මතකයක් එනවා නේද ඒ තැන අසවල් දවසේ අසවල් වෙලාවේ අසවල් පුද්ගලයා හිටියා කියලා ඒ අනුව වින්දනයකුත් ලබනවා නේද? මෙන්න මේ වගේ තමයි අප අපේ ඉන්ද්රී්ය 6ට නිකම්ම නිකම් ඉන්ද්රීනය 6 විදියට තියෙන්න දෙන්නේ නැතුව නොයෙක් නොයෙක් දේ වලට ආයතන කරගෙන තියෙන්නේ. මේ විදියට සලායතන කොහොමද නාමරූප නිසා ඇතිවෙන්නේ... නාම රූප සමග යෙදෙන්නේ... නාම රූප සමග එකිනෙකට සම්බන්ධ වෙන්නේ කියන එකත් ඔබට මේ තුලින්ම අවබෝධයක් නැවත ලබාගැනීමට හැකිවෙනවා.

මේ විදියට වුවමනායි කියලා නිගමනය කරලා බැදිලා රැදිලා එකතු කරගෙන ආයතන 6ක් ඇති කරගන්නත්... වුවමනා නැති වැදගත් නැහැයි කියලා නිගමනය කරපු අකමැති දේ අරගන්නේ නැතිව හිතේ බැදිලා රැදිලා තියාගන්නේ නැතිව එකතු වෙලා වැඩකරන්න ස්ථානයක් විදියට තෝරගෙන නැතිවෙන්නත් අප කටයුතු කරනවා. ආයස්ථානයක් නැත්නම් ආයතනයක් කරගෙන නැතිව ඉන්නත් ආයතන කරගන්නත් කටයුතු කරනවා. ඇස, කණ, දිව, නාසය, ශරීරය සහ මන යන 6ම අප ආයතන කරගන්නේ යම් කිසි වැඩකට යොදවන්නේ ඒවා වටිනවා කියලා හිතක් එනවා නම් ඒ හේතුවෙනුයි. වටිනවා කියලා හිතක් අපට එන්නේ නැත්නම් අප කවදාවත් ඒ පස්සේ හඹායන්නේ නැහැ. එහෙනම් අප දැනගන්න ඕන වටිනවා කියලා අපට හැගීමක් එනවා නම් ඒ පසුපස අප හඹායන්නේ නොවටිනවා කියලා දැනගත්තා නම් කිසිවක් අප ඒ පසුපස හඹායන සිරිතක් නැහැ. එහෙනම් ඇස, කණ, දිව, නාසය, ශරීරය යම් යම් ආයතන බවට පත්කරන්න හේතුව අප තුලින් නැතිවෙලා යන්නේ අසාර ලෝකය තුල මොනවා බලාපොරොත්තුවෙන් සැරිසරන්නද කියන මේ අවබෝධය ලැබෙන විටයි. එහෙනම් ඒ කියන්නා වූ සලායතන නිරෝධ කරලා අප බලාපොරොත්තු වෙමු අප බලපොරොත්තු වන ඒ උතුම් නිවන් ශාන්තිය ලබාගන්නට. ඒ උතුම් නිවන් ශාන්තිය අපට මෙන්ම අනන්ත ලෝක සත්වයින්ටද ලැබේවායි කියලා අධිෂ්ඨාන කරමු. ඔබ සෑම සියලු දෙනාටම යහපතක්ම වේවා! උත්තරීතර නිවනින්ම සුවපත්වෙත්වා!